Rob Schouten Beeld Maartje Geels

COLUMN

Lees de Bijbel, lees gedichten, bezoek musea

Driekoningen, afgelopen zaterdag, is geen feest dat op grote bijval kan rekenen. Misschien dat een enkele dominee, als het eens in de zoveel jaar op een zondag valt, er een gedachte aan wijdt maar verder gaat het tamelijk ongemerkt voorbij.

Het dient voornamelijk als ultiem moment om je kerstboom te lozen. Wie er dan nog geen afscheid van kan nemen moet zich laten behandelen. Een feest dus om van het vorige feest af te komen.

Op Driekoningen moet ik altijd denken aan het het gedicht 'The journey of the magi' van T.S. Eliot, dat wij op de middelbare school bij wijze van proefwerk voorgeschoteld kregen. Een kwestie van schromelijke overschatting van onze kennis van het Engels en de cultuurgeschiedenis. Niemand snapte er een snars van, en niemand wist ook wie die 'Magi' waren, maar zelfs als we dat wel hadden geweten was het geen makkie geweest want deze koningen lijken niet erg op de oorspronkelijke reizigers, het zijn nogal klagers, namens alle drie zeurt een van hen over de lange reis en over het feit dat na de geboorte van een nieuwe koning alles veranderd is. Een typische Eliot-gedachte, die veranderende wereld, maar ja wisten wij veel...

Verzinsel

In de loop van de geschiedenis hebben we een van die koningen, of eigenlijk zijn het volgens de Bijbel wijzen, zwartgemaakt - Caspar, de jongste. Een verzinsel, net als Zwarte Piet, maar ik geloof niet dat de Zwarte Piet-discussie vat op hem krijgt want hij is wijs, koning en weldoener, wat wil je nog meer! De Bijbel (zou ik als ik dominee was op Driekoningen zeggen) doet trouwens, ook met die oorspronkelijk misschien volledig blanke koningen, niet aan discriminatie; de koningin van Sheba, Filippus en de Moorman, het zijn allemaal exotische helden. 'Meisjes van Jeruzalem', zo vaar ik op de kansel voort, 'donker ben ik, en mooi, als de tenten van Kedar, als het doek van Salomo's tenten'. Voor de verandering maar eens met de nieuwe bijbelvertaling in de hand want dat 'doch' in de oude vertaling, 'Donker van huid ben ik, doch bekoorlijk', bevalt me toch niet helemaal.

In het Deutsches Historisches Museum in Berlijn zag ik een stuitende poster uit 1919, met daarop een zwarte soldaat, toen nog neger geheten, die rust aan de oever van een rivier met daaronder de tekst 'Protest der deutschen Frauen gegen die farbigen Besatzung am Rhein'. In beeld een kwaadkijkende 'neger' met de bekende dikke rooie lippen. De Franse bezetters hadden na de Eerste Wereldoorlog soldaten uit hun Afrikaanse koloniën naar het Rijnland gestuurd, die daar volgens het volksgeloof vrouwen verkrachtten en als wilde beesten tekeergingen. 

De Duitsers hadden het over 'de zwarte smaad' die ze werd aangedaan en over 'negerpest'. Ze hadden net hun eigen kolonie Duits Zuidwest-Afrika (nu Namibië) moeten opgeven en werden vervolgens door zwarten bezet. Onverdraaglijk kennelijk. De middeleeuwse Kaspar, de zwarte soldaat uit het interbellum, je kunt eraan zien dat het beeld van racisme en discriminatie gedurende de eeuwen nogal eens wisselde. Moraal van dit verhaal: lees de Bijbel, lees gedichten, bezoek musea.

Lees hier alle afleveringen van de column van Rob Schouten

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden