OpinieDetentie

Leert corona ons dat gevangen zitten écht een straf is?

Door corona ervaren we aan den lijve wat inperking van vrijheid met ons doet. Wie dacht dat een gevangenisstraf peanuts was, ziet dat nu wellicht anders. Een goed moment om na te denken over hervormingen en alternatieven voor detentie, vindt Jannemieke Ouwerkerk, namens stichting Mens en Strafrecht.  

Alleen samen krijgen we corona onder controle, zo vertelt de regering ons. Massaal blijven we daarom binnen. Maar wat valt ons dat zwaar! Facetime, Whatsapp en internet maken veel goed, maar aan ons gewone vrije leven van voorheen kan geen digitaal hulpmiddel tippen. We begrijpen waarom het nu niet anders kan, maar voelen ons toch min of meer gevangen.

In de huidige situatie vallen ons twee dingen bijzonder zwaar. Ten eerste de forse inperking van onze bewegingsvrijheid. Bij vrijheid wordt in onze westerse samenleving vooral gedacht aan vrijheid van meningsuiting en geloof, en de vrijheid om te kunnen zijn wie je bent. Door de coronacrisis worden we plotsklaps geconfronteerd met een heel ander aspect van vrijheid: de vrijheid om te gaan en staan waar we willen. Niet enkel wanneer het écht ­nodig is, maar simpelweg wanneer we daaraan de behoefte hebben. Dat geeft ruimte voor menselijk contact, om vriendschappen aan te gaan, om de ­wereld te leren kennen.

De inperking van deze bewegingsvrijheid brengt ons volledig van ons stuk. Zelfs de luxe van een eigen woning en onbeperkt internet maken de last ervan niet minder zwaar.

Naast de inperking van onze bewegingsvrijheid is er het monotone ritme, het gevoel dat de dagen zich aaneenrijgen. Door het wegvallen van de gebruikelijke reuring van onderweg zijn en weer thuiskomen, van spontane praatjes op straat of in de winkel, lijkt elke dag al snel op de vorige en vermindert het besef van tijd. Vlogen de weken voorheen voorbij, nu voelt een maand ineens lang. Bij de gedachte aan nog eens drie maanden thuis, zien wij een eeuwigheid op ons afkomen.

Een gevangenis is als een hotel en dus geen straf?

Minder bewegingsvrijheid en een ­monotoon dagritme: laten dit nu net de twee belangrijkste kenmerken van de gevangenisstraf zijn. Massaal ervaren wij ineens wat opgesloten zijn betekent en wat het zo ingrijpend maakt.

Wie voorheen dacht dat de Nederlandse gevangenis veel weg heeft van een hotel en daarom geen straf is, ondervindt nu zelf dat vrijheidsbeperking – zelfs in de eigen woning – diep ingrijpt in het persoonlijke leven. En wie een gevangenisstraf van vier jaren peanuts leek, weet nu zelf hoezeer de tijd kan vertragen en hoe weken kunnen voelen als maanden wanneer bewegingsvrijheid zo beperkt is.

Grote gebeurtenissen hebben vaker tot een herbezinning op het gevangeniswezen geleid. Zo ook na de Tweede Wereldoorlog. Veel mensen, onder wie politici en verzetsmensen, hadden zelf vastgezeten en ondervonden hoe ­ingrijpend detentie is. Wij zien er aanleiding in te onderstrepen dat de vrijheidsbeneming de essentie van de ­ gevangenisstraf is. Anders gezegd, de vrijheidsbeneming is de straf.

Pas detentie zo kort mogelijk toe en alleen als het echt moet

Om die reden dient het leven binnen de muren zo normaal mogelijk te zijn en niet te zijn gericht op de toevoeging van extra leed. De ingrijpendheid van detentie maakt ook dat die echt alleen moet worden toegepast wanneer de ­situatie daartoe noopt en dan voor een zo kort mogelijke periode.

Dat betekent bovendien dat serieus aandacht moet blijven bestaan voor ­oude en nieuwe alternatieven voor vrijheidsbeneming. Doet onze gedeelde ­ervaring van vastzitten ons bijvoorbeeld niet inzien dat iets als elektronische thuisdetentie wél een straffend karakter heeft – en daarmee een serieus alternatief voor korte gevangenisstraffen kan zijn?

Laten we deze crisistijd aangrijpen voor meer empathie met onze gedetineerde medemens en voor het doordenken van hervormingen, ook wat ­betreft de gevangenisstraf.

Lees ook:

Maandenlang een lege agenda, wat doet dat met een mens?

Nu de corona-lockdown nog zeker weken standhoudt, blijven de agenda’s voorlopig leeg. Dat kan een vervelend gevoel geven. Waarom hebben we het zo nodig om vooruit te kunnen kijken? 

Dit is de invloed van corona op onze mentale gezondheid

Wat doet de coronacrisis met onze mentale gezondheid, en welke invloed hebben we daar zelf op? Twee deskundigen vertellen erover, en geven tips.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden