Opinie

Leer kinderen de overeenkomsten tussen mensen, niet de verschillen

Martin Harlaar betwijfelt of gaan betwijfelen of kennis over wereldgodsdiensten leidt tot beter burgerschap en harmonieuzer samenleven. Beeld ANP

Het is hoogst twijfelachtig of kennis over de wereldgodsdiensten tot een vreedzame samenleving leidt. Onderwijs over mens en moraal is daar veel voor geschikt, stelt historicus Marin Harlaar. 

Hans Boutellier, wetenschappelijk directeur van het Verwey-Jonker Instituut, meent dat het burgerschapsonderwijs beter en actueler kan door het ‘te koppelen aan kennis over de wereldgodsdiensten en de strijd daartussen en de mogelijkheden voor vrede’ (Opinie, 8 mei).

Die kennis over wereldgodsdiensten wordt al langer gezien als een belangrijk instrument voor vreedzaam samenleven. Zo luidt Kerndoel 38 van het basisonderwijs: ‘De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke stromingen die in de Nederlandse samenleving een belangrijke rol spelen, en ze leren respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving, waaronder seksuele diversiteit.’

Ik houd mij al jaren intensief bezig met de multiculturele samenleving en ben steeds meer gaan betwijfelen of kennis over wereldgodsdiensten leidt tot beter burgerschap en harmonieuzer samenleven. Kerndoel 38 is volgens mij hoognodig aan vernieuwing toe.

Fatsoenlijk

Laten we de tekst eens nader bekijken. Het tweede deel, ‘ze leren respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving, waaronder seksuele diversiteit’, is een gedrocht. Ik stel voor om dat te vervangen door: ‘ze leren fatsoenlijk met anderen om te gaan, ongeacht godsdienst, levensovertuiging, ras, geslacht, seksuele geaardheid of op welke grond dan ook’. Inderdaad, een verwijzing naar artikel 1 van onze Grondwet. Waarom fatsoenlijk in plaats van respectvol? Naar mijn mening hoef je niet a priori respect te hebben voor ideeën (‘Joden zijn niet te vertrouwen’, ‘homoseksualiteit is een ziekte’) en ook niet voor mensen (vul zelf iemand in), maar je dient mensen altijd fatsoenlijk te behandelen, hoe weerzinwekkend je hun gedachten of gedragingen ook vindt.

En dan de eerste zin. ‘De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke stromingen die in de Nederlandse samenleving een belangrijke rol spelen.’ Ik stel voor deze zin te vervangen door: ‘De leerlingen verwerven inzicht in de verschillen en overeenkomsten tussen mensen als sociale en morele wezens.’

Met geestelijke stromingen wordt gedoeld op jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en humanisme. Kenmerkend voor mensen in een geestelijke stroming is dat ze zich met elkaar verbonden voelen, dat ze gedeelde ideeën en regels hebben over handelingen en gedragingen die zij als correct en wenselijk zien. Ze hebben een gedeelde moraal. Die verschillende moralen kunnen in onze multiculturele samenleving behoorlijk botsen.

Taart

Maar het gedrag van mensen vertoont ook overeenkomsten. Dat heeft te maken met ‘de aard van het beestje’. Gedrag en moraal hebben een biologische basis. Vergelijk de verschillende moralen met taarten: een slagroomtaart, een mokkataart en een vruchtentaart. Die taarten bestaan uit een bodem en een topping. Kerndoel 38 besteedt voornamelijk aandacht aan de verschillende toppings. Zo leren kinderen in groep 3 en 4 van de basisschool bijvoorbeeld dat joden en moslims geen varkensvlees eten en hindoes vaak vegetarisch.

Maar over de taartbodem, die bij alle mensen gelijk is, leren ze vrijwel niets. De belangrijkste ingrediënten: empathie en wederkerigheid.

De afgelopen vijftig jaar hebben biologen, cultureel antropologen, psychologen en neurowetenschappers veel onderzoek gedaan naar moraal en dat heeft tot nieuwe inzichten geleid. De pabo’s besteden daar nauwelijks of geen aandacht aan en de leerkrachten gaan daar op de basisschool dus ook niet mee aan de slag. Het werk van wetenschappers als Edward Wilson, Antonio Damasio, Frans de Waal en Paul Bloom moet veel meer aandacht krijgen op de pabo’s. Laten we Kerndoel 38 actualiseren en kinderen meer inzicht geven in wat zij gemeen hebben.

Lees ook:

Als er ongeloof mag zijn, krijgt geloof waarde

Geloof kan als splijtzwam werken, maar ook als buffer. Zeker wanneer er sprake is van een stevige rechtsstaat, betoogt Hans Boutellier.

Goed burgerschapsonderwijs is persoonsvorming

Het gaat bij burgerschapsonderwijs niet om een lesje maatschappijleer of staatsinrichting, maar om actief en betrokken nadenken over een rechtvaardige samenleving, betoogt Martin Slagter, docent en oprichter Hogeschool voor Toegepaste Filosofie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden