Column Stevo Akkerman

Leer deze zin uit je hoofd: Uiteindelijk gaat het niet om wie je bent, maar hoe je bent

Ik weet dat het een beetje kinderachtig is bij maatschappelijke gebreken direct naar het onderwijs te wijzen, hetzij als oorzaak, hetzij als oplossing van alle ellende. Het klaslokaal kan de wereld niet redden. Anderzijds: als we de wereld willen redden, of nou ja, haar vooruit willen helpen in plaats van achteruit, dan is het klaslokaal geen slechte plek om te beginnen. De voorstellen die leerkrachten gisteren deden voor een nieuw lesprogramma lijken mij een stap in precies die richting, hoe somber ik ook kan worden van zoiets als een ‘coördinatiegroep curriculumherziening’.

Het is mooi dat het onderwijs na decennialange ambtelijke bemoeienis gelegenheid krijgt met eigen plannen te komen, al moet nog worden afgewacht wat de minister ermee zal doen. Nog mooier is dat de 150 leerkrachten en schoolleiders, die anderhalf jaar bezig zijn geweest met hun denkwerk, twee nieuwe leergebieden introduceren: burgerschap en digitale geletterdheid, inclusief mediawijsheid. Want er gaat geen dag voorbij of er blijkt hoezeer het hieraan schort. Het hele idee van democratie (hoe rooien wij het met elkaar en doen wij recht aan elkaar, verschillend als wij zijn) dreigt buiten beeld te raken en vervangen te worden door de dwang van een veronderstelde volkswil. En als het gaat om geletterdheid geldt eenzelfde tendens: de erkenning van gelaagdheid en complexiteit dreigt plaats te maken voor de gedachte dat van de feiten altijd verlangd mag worden dat ze ons onaantastbare eigenbelang steunen – anders zijn ze nep. Het is alsof we met z’n allen in een schoolklas zitten en alle jongens zweren dat hun vaders auto de beste van de hele wereld is. Vertederend, maar na groep acht moet dat toch langzamerhand wel voorbij zijn.

De leerkrachten willen het nieuwe curriculum stoelen op drie waarden: vrijheid, gelijkheid en solidariteit. Dat laatste ligt gevoelig, solidariteit zou volgens critici een ‘te links frame’ zijn. Tja, het woord kan ergernis oproepen. Maar is er iemand die wil pleiten voor het omgekeerde, het egoïsme? Niet openlijk, in elk geval. Dan heet het al gauw dat het eigenbelang samenvalt met het groepsbelang en in feite dus heel sociaal is. Hoe noemen we dat, jongens en meisjes? Juist, een drogreden. Het onderwijs moet gericht zijn op volwassenwording, zei pedagoog Gert Biesta toen ik hem een paar jaar geleden interviewde. En zijn omschrijving van volwassenheid komt dicht in de buurt van solidariteit. “Het is een manier van zijn die niet egologisch is, dus niet de logica van het ego volgt, maar de logica van de relatie met wat buiten het ego ligt: andere mensen, de planeet. Ik zie kinderen die dat uit zichzelf al heel goed kunnen, terwijl ik veel volwassenen zie die het helemaal niet kunnen.”

Biesta stelde ook ‘een pedagogiek van de onderbreking’ voor, waarmee hij bedoelde: even niet alle nadruk op de heilige eigenheid. “Het verlangen naar identiteit kan infantiel worden,” zei hij. “Uiteindelijk gaat het niet om wie je bent, maar hoe je bent.” Huiswerk voor de volgende keer: leer die laatste zin uit je hoofd.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden