ColumnStevo Akkerman

Laten we, zoals de koning zei, niet normaal maken wat niet normaal is

In zijn prachtige 4 mei-lezing zei Arnon Grunberg dat het een veeg teken zou zijn als we niet ziek werden van het herdenken. “Niet ziek worden zou weleens een symptoom kunnen zijn van wegkijken, van ontkenning.” Datgene wat we herdenken – totalitarisme, biologisch racisme, tot genocide verworden antisemitisme – ligt diep in onze cultuur, aldus Grunberg, en het is belangrijk dat te beseffen. “Herdenken is altijd ook een manier om aan te geven wie je níét wenst te zijn, maar wie je toch meent te kunnen worden.”

Het deed me denken aan de bijzondere woorden die Trouw-hoofdredacteur Bruins Slot in 1968 bezigde bij het 25-jarig bestaan van deze krant, ik heb ze weleens eerder geciteerd: “Wij hebben in de oorlog gevochten tegen de Hitler uit Duitsland. Nu, na 25 jaar ontdekken we dat we de Hitler in onszelf nog niet vermoord hebben. Hitler, dat is eigenwaan, ­rassenwaan, egoïsme en geloof in het recht van de sterkste.” Introspectie, individueel en collectief, is de kracht van het herdenken. Het verzet zich tegen de verdringing, het erkent wat is gebeurd en dus weer gebeuren kan.

Gruwelijk

Grunberg sprak over Filip Müller, een Slowaakse Jood die in Auschwitz deel uitmaakte van het Sonderkommando, en gebruikte vier keer achter elkaar het woord ‘lijken’. “Het Sonderkommando bestond voornamelijk uit Joden en was belast met het uit de gaskamers halen van de lijken, het knippen van de ­haren van de lijken, het trekken van gouden tanden uit de lijken, het verbranden van de lijken.” Wat gruwelijk was, moet gruwelijk klinken.

Ik meende Müller te kennen uit de monumentale film ‘Shoah’ van Claude Lanzmann, en een korte check op internet bevestigde dat. Müller, die in 2013 op 91-jarige leeftijd overleed, was een van de weinige leden van het Sonderkommando die niet werd vermoord; hij werd een belangrijke getuige van wat de wereld niet had mogen zien, als het aan de nazi’s had gelegen. Ik kwam via Google echter niet alleen bij Lanzmanns Shoah terecht, ik belandde ook op de website van een organisatie die zich Committee for Open Debate on the Holocaust noemt. Deze in Amerika gevestigde club zegt zich hard te maken voor ‘intellectuele vrijheid’, wat na enig vroom geprevel hierop neerkomt: er waren geen gaskamers, er was geen ­genocide. Filip Müller verwijt men ‘leugens, uitglijders, geklungel en mijneed’.

Net-niet-ontkenning

We kennen dit spel met de waarheid in Nederland ook. Publicist Joost Niemöller is medeoprichter van aspirant-omroep Ongehoord Nederland, die van harte wordt gesteund door Wilders en Baudet. Hij was gastspreker bij Forum voor Democratie en bondgenoot van Baudet bij het Oekraïne-referendum. “Ik ben niet overtuigd dat er geen gaskamers zouden zijn”, luidt Niemöllers net-niet-ontkenning. Op zijn website zegt hij ‘te laf’ te zijn om ‘de vastgestelde waarheid over de Holocaust’ te bevragen, niet ‘dapper’ genoeg om ‘het officiële verhaal’ te onderzoeken omdat de prijs daarvoor te hoog is.

Laten we, in de woorden van de koning, niet normaal maken wat niet normaal is.

Lees ook:

Arnon Grunberg: Deze herdenking is ook een waarschuwing

‘Voor mij was het van begin af aan duidelijk: als ze het over Marokkanen hebben, dan hebben ze het over mij’, zei schrijver Arnon Grunberg afgelopen maandag in zijn 4 mei-lezing. De volledige tekst van die lezing is hier na te lezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden