OpinieCovid-19

Laten we vooral nuchter blijven over de uitbraak van het nieuwe coronavirus

Laten we toch vooral nuchter blijven over de uitbraak van het nieuwe coronavirus, bepleit Inge Mutsaers, bioloog, publicist en ­onderzoeker.

De uitbraak van het nieuwe coronavirus is een ‘internationale noodsituatie’, stelde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) op 31 januari. De volksgezondheid loopt in diverse landen gevaar door verspreiding van het virus. Miljoenensteden worden afgegrendeld, landen sluiten hun grenzen voor Chinezen, cruiseschepen mogen niet aanleggen.

Als je naar de nuchtere feiten kijkt, kun je je afvragen of het nieuwe virus wel dergelijke draconische maatregelen vereist. Het virus heeft, zoals nu lijkt, een vergelijkbare mortaliteit als de seizoensgriep. Die treft ieder jaar tientallen miljoenen mensen, maar leidt niet tot gesloten grenzen en quarantaine.

Laten we ons niet te veel door onze primaire angsten leiden, wil ik betogen. Daarvoor kunnen we leren van het verleden, zoals van de Mexicaanse grieppandemie van 2009. Ook toen zat de paniek tamelijk dicht onder de oppervlakte. Regelmatig werd toen verwezen naar de Spaanse griep die tijdens de Eerste Wereldoorlog 50 miljoen slachtoffers maakte. Overheden kochten massaal vaccins en antivirale middelen in.

Toen de grieppandemie – ondanks 18.500 doden – een stuk milder bleek dan verwacht, bleven veel landen zitten met enorme voorraden ongebruikte vaccins. Zelfs de WHO werd beticht van paniekzaaierij en van een ‘overreactie’. De reactie van de overheid was haast disruptiever dan de ziekte zelf.

Een obsessie voor veiligheid

Ook het nieuwe coronavirus heeft meer dan alleen medische gevolgen. Technologiebedrijven en de luchtvaartsector lijden er zwaar onder. De WHO bestempelde Covid-19 vorige week als een ‘wereldwijde bedreiging die potentieel gevaarlijker is dan terrorisme’.

De Amerikaanse filosofe Susan Sontag beklaagde zich in haar boek ‘Aids and Its Metaphors’ eind jaren tachtig al over een overheidsretoriek waarin men­sen vertrouwd worden gemaakt met “een monstrueuze, ondenkbare – maar zo wordt ons verteld – tamelijk waarschijnlijke pandemische catastrofe.” Toen was dat de aidsepidemie, nu beheerst het coronavirus ons gemoed. Dit soort waarschuwingen – hoe goedbedoeld ook – leidt tot een soort permanente alertheid, tot wat Sontag noemt niet een staat van ‘Apocalypse Now’, maar van ‘Apocalypse from now on.’

Dat heeft gevolgen voor onze gemoedsrust, of zoals Duitse filosoof Peter Sloterdijk het noemt: het mentale immuunsysteem van onze verlichte samenleving. Wetenschap en technologie helpen ons beschermen tegen dreigingen, stelt hij – of het nu virussen, watersnood of terroristische dreigingen betreft. Tegelijk brengt nieuwe kennis nieuwe risico’s aan het licht (‘er is een nieuw, gevaarlijk virus: Covid-19’). Volgens Sloterdijk is die groeiende risicodruk verantwoordelijk voor een immunitair Leitmotiv in de samenleving: een obsessie voor veiligheid, variërend van vaccinaties en dieetvoorschriften tot militaire verdedigingsmaatregelen.

Alarmistische media helpen ons niet

Maar voor sommige risico’s – zoals corona – zijn effectieve medische immuniseringsstrategieën (zoals vaccins) niet altijd meteen voorhanden. Onze zucht naar meer en meer immunisering resulteert dus niet automatisch in een toegenomen gevoel van veiligheid.

Laten we proberen om het ‘mentale immuunsysteem van onze samenleving’ in goede conditie te houden, door gevaren in perspectief te zetten – zoals we ook doen met de risico’s van de seizoensgriep of die in het verkeer. Alarmistische media die elke dode door het coronavirus op de voet volgen en breed uitmeten helpen ons daar niet bij.

Die excessieve aandacht leidt onherroepelijk tot een permanent besef van een nakende pandemische catastrofe. En daarmee wordt – dat ben ik met Sontag eens – niet alleen onze realiteitszin geweld aangedaan, maar eigenlijk de mensheid als geheel. Draag zorg voor uw mentale afweer. Het veld van contra-terrorisme kan ons daarbij misschien helpen. Daar is het aforisme: Wees alert, maar niet gealarmeerd.

Lees ook:

De pensioensector is ook geïnfecteerd met het virus

Ook Nederlandse pensioenfondsen krijgen een forse knauw van het nieuwe coronavirus.

Correspondent Eefje Rammeloo op een roadtrip langs de virusbarricades. ‘Niet van hier? Omdraaien en wegwezen!’

Reizen door Zhejiang is als een trip door een flipperkast. Dorpje na dorpje stuurt bezoekers terug naar waar ze vandaan komen, over een snelweg zonder afritten. Zhejiang is een van de rijkste provincies in China, en na Hubei het zwaarst getroffen door het nieuwe coronavirus. ‘Als je geld moet verdienen, moet je toch naar buiten.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden