null Beeld

ColumnIrene van Staveren

Laten we inzetten op kwijtschelding van schulden in ruil voor natuurbehoud

Irene van Staveren

De natuur is al eeuwenlang gratis leverancier van hulpbronnen voor economische doeleinden. Gratis zoet water, gratis omzetting van kooldioxide in zuurstof en gratis zand en grind, om maar wat te noemen. Je hoeft geen econoom te zijn om te begrijpen dat dat inmiddels tot aantasting en uitputting van natuurlijke hulpbronnen heeft geleid. De oplossing lijkt simpel: beprijzing van deze hulpbronnen. Bedrijven en consumenten bijvoorbeeld laten betalen voor de bossen die CO2 opnemen en onze zuurstof produceren. Er bestaan zelfs natuurobligaties. Toch heb ik daar een probleem mee.

Het is de paradox van milieuminnende economen. Hoewel een prijs een rem zet op ongebreidelde exploitatie, geeft beprijzing ook het signaal dat de natuur een economisch goed is dat verhandeld mag worden – zolang er maar voor betaald wordt. Daarmee lopen we het risico dat de rem er juist vanaf gaat en dat dat ook nog eens legitiem is. Dan zijn we verder van huis. Daarom ben ik tegen het idee van natuurlijk kapitaal.

Economiseren van het leven op onze kwetsbare planeet

Fysiek kapitaal en financieel kapitaal zijn standaard productiefactoren en makkelijk uitwisselbaar. Menselijk kapitaal – kennis en kunde vervat in diploma’s – reduceert werknemers en ondernemers soms wat tot hun diplomawaarde. We moeten elkaar blijven bejegenen als mensen en niet als wandelende bakken met kennis en vaardigheden. Maar natuurlijk kapitaal gaat me te ver. Het is niet een stap terug in de menselijke exploitatie van de aarde maar juist een volgende stap in het economiseren van het leven op onze kwetsbare planeet.

Wat is het alternatief? Alleen maar hopen dat alle internationale milieuakkoorden netjes nageleefd zullen worden? Natuurlijk niet. We liggen achter op schema als het gaat om de klimaatdoelen van Parijs. Toch ligt de oplossing voor de hand: regelgeving van wat wel en niet mag aan exploitatie en vervuiling, op straffe van flinke boetes. Zo hebben we in de jaren zeventig en tachtig het probleem van de zure regen opgelost. Zonder de aangetaste bossen tot natuurlijk kapitaal te verklaren. Het bos bleef bos, geheel en al van zichzelf. Dit beleid kunnen we herhalen voor CO2-uitstoot boven het maximum toelaatbare: gewoon verbieden en beboeten bij overtreding.

Zo maken we van de natuur geen lucratieve kapitaalvorm

Er is een kink in de kabel gekomen voor arme landen door de coronacrisis: zo’n honderd ontwikkelingslanden hebben zich door die crisis enorm in de schulden moeten steken. Er is domweg geen geld over om te investeren in natuurbehoud. Gelukkig is daar een oplossing voor bedacht door milieuminnende economen. Een uitweg uit de paradox die ook al eens in de jaren tachtig werd gebruikt. Die oplossing is: kwijtschelding van een deel van de schulden in ruil voor natuurbehoud. Bijvoorbeeld met bosplantprogramma’s of zonneparken. Maar dan moeten die wel in publieke handen blijven en geen verhandelbare kapitaalgoederen worden. Daar zijn al heel wat slechte voorbeelden van. Bossen beheerd door private partijen gefinancierd door passagiers die braaf CO2-compensatie van hun vliegticket betalen. Maar daardoor wordt de lokale bevolking verjaagd van het gebied waar ze al eeuwenlang voedsel verbouwt. Het moet juist gaan om bescherming van hun leefgebied, in nauwe samenwerking met henzelf.

Laten we inzetten op kwijtschelding van schulden in ruil voor natuurbehoud. Zo maken we van de natuur geen lucratieve kapitaalvorm maar erkennen we dat natuur gewoon natuur moet blijven. En krijgen ontwikkelingslanden ruimte om zich na de crisis te herstellen.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden