null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Laten we de schaduw van het Nederlanderschap niet verbergen

Niets is zo actueel als het verleden; het loopt altijd met ons mee, haalt ons soms zelfs in en kan ons net zo goed vervullen met trots als met schaamte. De afgelopen dagen zag ik het overal weer gebeuren, met alle ­controverses van dien, want het ­verleden is niet zelden de plek waar we de twisten van het heden uitvechten.

Flip van Doorn beschreef zaterdag in Tijdgeest hoe hij de nazaat van een slavenkapitein werd. Hij was die nazaat natuurlijk altijd al, maar verkeerde in onwetende onschuld totdat hij uit nieuwsgierigheid zijn eigen stamboom onderzocht. Daarbij stuitte hij, zes geslachten terug, op zijn voorouder Frederik Woutman, geboren rond 1718, gestorven in 1764. Woutman, die begraven ligt in Ghana, toen nog Goudkust geheten, blijkt kapitein te zijn geweest van het schip ‘Zeelands Welvaren’.

Dit schip stak zeven keer de oceaan over om slaven van Afrika naar Suriname te brengen, daarbij werden 2138 personen ingescheept, terwijl er slechts 1837 aankwamen – 301 mensen overleefden de reis niet en werden overboord gekiept. De anderen eindigden, gebrandmerkt, als slaven op de plantages.

Je zou kunnen zeggen dat Van Doorn op geen enkele manier verantwoordelijk is voor wat een verre bloedverwant zo’n drie eeuwen geleden uitvoerde. Je zou kunnen zeggen dat Frederik Woutman niets anders was dan een kind van zijn tijd. Dat is allebei waar, maar het is niet hoe het werkt: Van Doorn trekt zich deze geschiedenis persoonlijk aan. “Het maakt dat ik voortaan met geen mogelijkheid onverschillig kan blijven als het Nederlandse slavernijverleden ter sprake komt.”

Wat Van Doorn ervaart binnen een familiegeschiedenis, namelijk dat een gedeeld verleden voelt als een gedeelde erfenis, kan zich op dezelfde manier voordoen binnen een nationale geschiedenis. Wie Nederlander is, is deelnemer aan de gang van Nederland door de tijd heen. Niet om zich ergens op te beroemen of schuldig aan te achten, maar als erkenning van de groep waar je deel van uitmaakt. Zoals Arnon Grunberg zegt: als ik Amerikaan word (hij is bijna zover), dan wordt de Amerikaanse geschiedenis ook de mijne.

Onze verantwoordelijkheid is ‘slechts’ te erkennen wat er gebeurd is

Nog altijd woeden er in Nederland verschillende gevechten over ons verleden, en de felheid daarvan laat zien hoezeer het gedrag van anderen – landgenoten in vervlogen tijden – ons zelfbeeld raakt. Dat zou niet nodig hoeven zijn, wij zijn niet verantwoordelijk voor wat wij niet zelf hebben gedaan, onze verantwoordelijkheid is ‘slechts’ te erkennen wat er gebeurd is in het collectief dat nu eenmaal het onze is.

Als Angela Merkel zich in het herdenkingscentrum Yad Vashem verootmoedigt voor de Duitse last van de Shoah, zoals elke Duitse regeringsleider pleegt te doen, beseft ­iedereen waarom dat is, en waarom dat goed is. Om dezelfde reden verlangen we dat Japan erkent dat het Nederlandse vrouwen misbruikte als ‘troostmeisjes’. En we vinden dat Turkije zich rekenschap moet geven van de Armeense genocide.

Toegegeven, niet alle schaduw is even donker, maar Nederland kent het zeker ook. Laten we het niet verbergen.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden