OpinieUruzgan

Laat veteranen hun verhaal vertellen, zodat we een realistischer beeld van oorlogen krijgen

De verhalen van Afghanistan-veteranen zijn schokkend, maar belangrijk voor westerse samenlevingen om een realistischer beeld van oorlog te krijgen, aldus Benjamin Duerr, jurist en publicist over internationaal recht, oorlog en vrede.

Toen de Nederlandse pantsergenie-eenheid in 2007 langs meerdere huizen in de Chora-vallei in Afghanistan reed, onderschepte de commandant walkietalkieverkeer dat volgens hem op de aanwezigheid van Talibanstrijders zou kunnen duiden. Hij gaf de boordschutter van dienst opdracht met de zware mitrailleur op de huizen te vuren om te kijken of er een reactie kwam.

Toen bleek dat het verkeerde gebouw was getroffen, moest de schutter opnieuw salvo’s op het huis ernaast afvuren, waar bewoners probeerden te vluchten. De opdracht was: uitschakelen, die mensen. “Telkens als ik een hoofdje omhoog zag komen of iets zag bewegen, heb ik gevuurd”, vertelde de oud-militair onlangs aan Trouw. “We vuurden totdat we geen beweging meer zagen.” En dat ondanks dat er geen wapens zichtbaar waren en de Nederlanders niet zijn beschoten. Waarschijnlijk zijn er meerdere burgerslachtoffers gevallen.

Dat de oud-militair zijn verhaal openlijk, met foto, voor- en achternaam in de krant doet, is opmerkelijk en bewonderenswaardig. Het incident, mocht het zo zijn gebeurd, is immers niet alleen een overtreding van de Rules of Engagement, zoals hij zelf erkent, maar ook een mogelijk oorlogsmisdrijf. Het opzettelijk doden van beschermde personen – onder wie burgers – is een ernstige inbreuk op de Geneefse Conventies. Justitie heeft terecht een onderzoek naar mogelijke strafbare feiten geopend.

Realistischer beeld

Toch moeten veteranen worden aangemoedigd over hun ervaringen te vertellen, ook over mogelijke oorlogsmisdrijven. De verhalen zijn schokkend, maar belangrijk voor westerse samenlevingen om een realistischer beeld te krijgen. Een land dat zijn militairen een oorlog in stuurt, moet het geweld, het bloed, het leed en de tranen onder ogen durven zien en kunnen verduren.

“Je krijgt het altijd een beetje koud als je dit soort dingen leest”, zei VVD-Kamerlid Albert van den Bosch volgens Trouw over het incident in Afghanistan. Toen de Australische krijgsmacht eind november een onderzoeksrapport naar vermeende oorlogsmisdaden van de special forces in Afghanistan openbaar had gemaakt, was de samenleving geschokt. Wangedrag tast het zelfbeeld van westerse landen aan waar vaak van een rechtvaardige oorlog en een zuivere scheiding tussen goed en kwaad wordt uitgegaan.

“Wij staan gelijk met een dame die onwel wordt als zij een kalf ziet slachten”, schreef Leo Tolstoj in zijn meesterwerk Oorlog en Vrede. “De aanblik van het bloed geeft haar een akelig gevoel, maar als het kalf met een lekkere saus is toebereid, eet zij er even goed van als de anderen.” Oorlog is voor westerse samenle-vingen verdraaglijk als die maar niet te dichtbij komt, in behapbare porties wordt opgedeeld, en de rollen helder verdeeld zijn.

Waarheid

De verhalen van oud-militairen zijn belangrijk om hier een beeld tegenover te zetten dat dichter bij de waarheid komt. Oorlog, schreef de Pruisische strateeg Carl von Clausewitz, is chaotisch, onoverzichtelijk en warrig. Chaos is geen excuus voor oorlogsmisdrijven, maar een sterker besef van de moeilijkheden en werkelijkheden heeft voordelen voor iedereen: slachtoffers van de oorlog en hun nabestaanden wordt beter recht gedaan omdat de waarheid over wat er is gebeurd boven tafel komt. Veteranen, die na hun terugkeer vaak tegen onbegrip aanlopen, kunnen op meer begrip rekenen wanneer hun verhalen een prominentere rol in de samenleving innemen.

Tot slot maken hun ervaringen een eerlijker debat mogelijk over de fundamentele vragen of Nederland aan oorlogen deel wil nemen waar de vijanden onherkenbaar zijn, of het de praktische middelen en mogelijkheden ervoor heeft, en of de samenleving bereid is te accepteren dat dan ook Nederlandse militairen verstrikt raken in de chaos en overzichtelijkheid van de oorlog – met alle gevolgen van dien.

Lees ook:

Nederlandse soldaten doodden mogelijk burgers in Uruzgan. Defensie wil onderzoek

Een Nederlandse veteraan vertelt hoe hij in de Afghaanse provincie Uruzgan huizen beschoot en mogelijk burgers doodde. Defensie gaat met de oud-militair praten en met justitie overleggen over een onderzoek.

Militair Servie Hölzken ging volledig over de schreef in Uruzgan. ‘Het moet verteld worden’

De Nederlandse veteraan Servie Hölzken vertelt hoe hij op een avond in de Afghaanse provincie Uruzgan huizen beschoot en mogelijk burgers doodde. ‘Pas later drong het tot me door hoe fout het was.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden