null

OpinieVrijheid van onderwijs

Laat scholen zelf bepalen wat hun kernwaarden zijn

Door vast te leggen welke kernwaarden scholen moeten onderschrijven, denkt de Onderwijsraad discriminatie tegen te gaan. Maar zo zulke bemoeienis sluit alternatieven juist buiten, denkt Erik Borgman, adviseur van adviseur van vereniging van katholiek en christelijk katholiek en protestant onderwijs Verus.

Erik Borgman

De Onderwijsraad publiceerde dinsdag een langverwacht advies over de omgang met de vrijheid van onderwijs. Een reeks incidenten – op zowel islamistische als christelijke scholen – maakten de vrijheid van onderwijs tot een probleem. Die vrijheid zou een samenhangend onderwijsbeleid, de aanpak van discriminatie en uitsluiting en effectief burgerschapsonderwijs bemoeilijken.

Met dergelijke suggesties maakt de Onderwijsraad korte metten. De manier waarop de onderwijsvrijheid in Nederland geregeld is, past bij onze pluriforme samenleving, stelt de Raad. Rechten en plichten van ouders zijn in evenwicht met die van leerlingen en onderwijsaanbieders. Levensbeschouwelijke visies op menszijn krijgen de ruimte via het bijzonder onderwijs, en die vrije ruimte wordt weer begrensd door de eisen die de regering stelt. Gemeenten moeten bovendien toegang tot openbaar onderwijs garanderen, en daarmee het recht vrij te zijn van levensbeschouwelijke beïnvloeding. Want hoe je ook tegen onderwijs aankijkt, iedereen moet kennis­nemen van het feit dat anderen andere visies hebben.

De Nederlandse regeling is voluit toekomstbestendig

Omgang met andersdenkenden is nooit eenvoudig. Zeker niet waar het gaat om fundamentele waarden en normen. Schermutselingen rond de bemoeienis van de overheid , zijn volgens de Raad dan ook onvermijdelijk. Maar als de rechtsstaat de norm blijft – wat volgens de Onderwijsraad consequenter zou moeten gebeuren – en als we minder focussen op incidenten, is de Nederlandse regeling rond de vrijheid van onderwijs voluit toekomstbestendig.

Een terughoudende Onderwijsraad is een verademing. In tal van opzichten is deze houding waarschijnlijk de best mogelijke verdediging van het bestaande Nederlandse bestel. De vraag is alleen of het recente advies toch niet tekortschiet. Had de Onderwijsraad zich niet moeten uitspreken over actuele meningsverschillen rondom onderwijs en hoe we die zouden kunnen oplossen, dan had ze beter kunnen uitleggen dat integratie niet strijdig is met een pluriform onderwijsbestel, maar er juist mee wordt gediend. Dat we niet alleen ruimte moeten laten aan verschillende onderwijsvisies, maar dat we hun inbreng zelfs moeten stimuleren, omdat dan meer aspecten van goed samenleven worden gezien en meer mensen zich zullen herkennen in de samenleving en de cultuur die daarvan de uitkomst is.

Dat was ooit de bedoeling achter de vrijheid van onderwijs: zorg dat vanuit uiteenlopende visies aan onderwijs wordt bijgedragen en bouw zo aan de beste en meest inclusieve Nederlandse samenleving die op dat moment mogelijk is.

Heersende cultuur

Maar precies op dit punt maakt de Onderwijsraad een forse uitglijder. Denkend over de verhouding tussen wat van alle onderwijs geëist moet worden en wat scholen zelf mogen invullen, gebruikt de Onderwijsraad het model van een gezamenlijke kern en een vrije schil. Tot de verplichte kern hoort volgens de Raad niet alleen de actuele stand van zaken op de vakgebieden waarin les wordt gegeven, maar ook de in ‘onze’ cultuur geldende waarden en normen. Dat is toch weer: de heersende cultuur als norm en de alternatieven als in beperkte mate te tolereren afwijkingen. Het is maar zeer de vraag of deze benadering racisme, discriminatie en ongelijkheid werkelijk opheft, of juist voortzet.

Want wat betekent dit? Vrouwen die verder willen komen, vragen we zo zich te gedragen naar de mannelijke norm, zwarten zien we als ‘witten met een kleurtje’ en moslims houden we voor dat geseculariseerde ex-christenen de norm zijn: dat sluit niet in, maar uit.

Het Nederlandse denken over de vrijheid van onderwijs is er juist vanouds op gebaseerd dat we vanuit onze verschillen tot eenheid komen, niet dat wij ons aan een opgelegde eenheid moeten onderwerpen. Dit is meer dan ooit de weg vooruit, zou ik zeggen. Nu de Onderwijsraad dit niet doet, rust op de voorstanders van de vrijheid van onderwijs zelf de taak dit uit te leggen en voor te doen.

Lees ook:

Wijzig de Grondwet, zodat scholen leerlingen móeten accepteren

De PvdA wil de vrijheid van onderwijs, artikel 23 van de Grondwet, moderniseren en vindt VVD en D66 aan haar zijde. Aan de formatietafel ligt deze kwestie gevoelig bij de christelijke partijen.

Edith Hooge van de Onderwijsraad over artikel 23: Treed vaker juridisch op tegen scholen

Er is niets mis met het grondwetsartikel over de vrijheid van onderwijs, vindt de Onderwijsraad. Wel moet duidelijker worden welke burgerschapsvaardigheden scholen leerlingen moeten aanleren en voorleven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden