null

OpinieKabinetsformatie

Laat Rutte IV een coalitie van alleen VVD en D66 zijn

Een nieuw kabinet heeft het CDA nodig, maar dan als constructieve oppositiepartij. In de Kamer kan het CDA beter tegenwicht bieden, wanneer denken in markt en staat tekortschiet, stellen Lans Bovenberg en Bas van Os.

Het is de hoogste tijd voor een nieuwe regering. We hebben een herstelplan nodig en moeten binnen de EU zo snel mogelijk weer volwaardig meedoen. Tegelijkertijd moet de regering scherp gecontroleerd worden. In het nieuwe normaal mogen onze grondwettelijke vrijheden niet opgeofferd worden.

Mark Rutte wil leiding geven aan die nieuwe regering en hij heeft recht van spreken. Ondanks het toeslagenschandaal heeft hij een nieuw kiezersmandaat gekregen. De notulen van de ministerraad laten zien dat ook bewindslieden van D66, CDA en CU moeite hebben met controle vanuit het parlement. Rutte weigert terecht de rol van zondebok op zich te nemen.

Geloofwaardigheidsprobleem

Nu zou je kunnen stellen dat de roep om een nieuwe bestuurscultuur gewoon deel uitmaakt van een Haags toneelstuk in het enige theater dat tijdens de lockdown niet werd gesloten. Maar er is toch echt meer aan de hand. Lees het boek van Pieter Omtzigt over een nieuw sociaal contract maar. Het lijkt alsof rekenmodellen zwaarder wegen dan de grondwet en de overheid meer beschermd wordt dan de burgers.

Rutte heeft nog steeds een geloofwaardigheidsprobleem. Het is lastig om de beoogde premier te geloven wanneer hij bij hoog en bij laag beweert dat hij dolgraag een nieuwe bestuurscultuur wil en Pieter Omtzigt alleen maar wilde belonen voor zijn uitstekende werk als Kamerlid.

Het is nog moeilijker te begrijpen dat Rutte zich nu nog steeds afvraagt waar de pijn van Omtzigt en, veel belangrijker, die van de slachtoffers van een almachtige overheid, vandaan komt. Zijn radicale voorstellen overtuigen niet.

De natuurlijke neiging van de VVD-leider zal zijn om de beoogde coalitiegenoten ruimhartig te bedelen met bewindslieden en kroonjuwelen. Maar dit keer gaat het om vier of vijf partijen en wie krijgt dan het ministerschap van financiën, het mestbeleid of corona-zaken? Deze benadering zal niet leiden tot een stevig kabinet en zeker niet tot een sterkere Kamer.

Minderheidskabinet

Willen we snel en geloofwaardig verder met bestuurshervormingen, dan zal er echt iets fundamenteels moeten veranderen in de relatie tussen de Tweede Kamer en een kabinet Rutte-IV. Denk daarom aan een minderheidskabinet van de winnaars van de verkiezingen, D66 en VVD. Door een hecht minderheidskabinet te formeren zonder een gedoogcoalitie, binden premier en kabinet zich aan een nieuwe omgang met de kamer. Op basis van een breed gedragen herstelplan en concrete hervormingsagenda kan een constructieve oppositie het kabinet steunen én controleren.

De regering heeft behoefte aan controle vanuit de Kamer en de overheid aan tegenmacht vanuit de samenleving. Juist in een constructief samenspel met een minderheidskabinet kan het CDA laten zien hoe een krachtige samenleving oplossingen biedt waar markt en staat tekortschieten. Rutte-IV heeft zo’n CDA nodig, maar dit keer meer vanuit het parlement dan in het kabinet. Alleen door de last van Kamerleden zoals Omtzigt blijmoedig te dragen, kan een nieuw kabinet-Rutte het vertrouwen terugwinnen.

Voor het CDA zou een rol als constructieve oppositiepartij goed uit kunnen pakken. De partij moet scherper laten zien wat het radicale midden te bieden heeft aan Nederland. Denk aan de voorstellen in het CDA-rapport Zij aan zij of het ‘nieuw sociaal contract’ van Pieter Omtzigt. Gesteund door Omtzigt kan Hoekstra uitgroeien tot de leider van deze constructieve oppositie. Dan is er na Rutte-IV ook weer wat te kiezen.

Fluistercampagne

Het formatiespel is er nu vooral op gericht om de PvdA aan boord te krijgen en het CDA in het gareel te krijgen. PvdA-informateurs moeten de steun van de PvdA voor de motie van wantrouwen jegens Rutte doen vergeten. Tegelijkertijd is de fluistercampagne dat we het land toch niet kunnen laten gijzelen door een ziek Kamerlid in volle gang.

Dit gedoe moet stoppen. Laat informateur Hamer zo snel mogelijk de hoofdlijnen van een herstelplan met bestuurshervormingen presenteren die de steun krijgen van partijen als PvdA, GroenLinks en CDA. Laten VVD en D66 nog voor de zomer een minderheidskabinet vormen dat deze agenda uitvoert en zich voor het overige afhankelijk maakt van overleg met de Kamer.

Lees ook:

Een kabinet heeft hinderlijke tegenspraak vanuit het CDA nodig

Het CDA als coalitie van diverse burgergroepen kan de tegenmacht zijn in een nieuw kabinet, betogen CDA-leden Lans Bovenberg en Bas van Os, respectievelijk econoom en bedrijfskundige aan de Erasmus Universiteit

Verreweg de beste optie: een liberaal minderheidskabinet

Om het politieke primaat terug te brengen bij de Tweede Kamer is een minderheidskabinet van VVD en D66 de beste optie, aldus Hilde Wendel en Willemijn Krans.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden