null

OpiniePublieke Omroep

Laat Ongehoord Nederland uitzenden, die omroep blijft toch wel klein

Een grondwet voor de omroep is beter dan een verbod van Ongehoord Nederland, betoogt Huub Wijfjes, bijzonder hoogleraar geschiedenis van radio en televisie aan de Universiteit van Amsterdam. Vorige week publiceerde hij het boek ‘De Televisie, een cultuurgeschiedenis’.

Groot was de verwarring rondom de toetreding van nieuwe omroepen Ongehoord Nederland en Zwart tot de publieke omroep op 1 januari aanstaande. Beide omroepen voldoen aan de formele criteria: minimaal 50.000 betalende leden en programmaplannen die een aanvulling zijn op bestaande NPO-programma’s. Zodat meer diversiteit in de programmering zal ontstaan, want dat is al meer dan negentig jaar de hoeksteen van de unieke Nederlandse publieke omroep. Daardoor konden vele maatschappelijke veranderingen worden opgevangen en groeide de NPO uit tot een van de meest moderne en succesvolle omroepen in Europa.

Diversiteit gaat uit van uitgesproken meningen. Terughoudendheid op dat vlak is alleen geboden voor NOS en NTR. Zij hebben de wettelijke taak om in onafhankelijkheid de dagelijkse nieuwsvoorziening te verzorgen, grote nationale evenementen te verslaan en een adequaat aanbod aan educatieve, achtergrondinformatieve, kunstzinnige en culturele uitzendingen te verzorgen met oog voor doelgroepen en thema’s die onderbelicht dreigen te raken. De NOS hanteert hierbij wat men noemt ‘de hoogste journalistieke eisen van zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, ongebondenheid, pluriformiteit en objectiviteit en streeft naar toegankelijkheid voor alle maatschappelijke geledingen’.

En juist daarop richt zich de nogal giftige kritiek van ON. Volgens de Raad voor Cultuur geeft ON een ‘structurele diskwalificatie van de NOS als onafhankelijke nieuwsvoorziening’. Oprichter Arnold Karskens houdt al jaren een NOS-zwartboek bij waarin hij spreekt van ‘nepnieuws’ dat bewust vanuit eenzijdig politiek perspectief zou worden gemaakt.

De NOS is niet de propagandamachine die belanghebbenden voor ogen hebben

Dat is in flagrante strijd met decennialang divers wetenschappelijk onderzoek naar de aard van de NOS-nieuwsvoorziening, dat uitwijst dat er altijd een zeker perspectief in het nieuws te vinden is. Objectiviteit in absolute zin bestaat nergens in de journalistiek; er zijn altijd keuzes die kleuren en duiden. Maar dat wil niet zeggen dat er sprake is van openlijke en eenzijdige manipulatie. De NOS doet pogingen om complexe en controversiële vraagstukken tot essenties terug te brengen, die voor de gemiddelde burger begrijpelijk en relevant zijn. Vrijwel altijd komen daarbij meerdere opvattingen en botsende belangen naar voren. De NOS neemt niet politiek stelling, maar volgt kritisch alle autoriteit, van links tot rechts, van premier Rutte tot meneer Karskens.

Dat dergelijk nieuws soms in twijfel wordt getrokken door belanghebbenden is logisch, want de NOS is niet de propagandamachine die dergelijke belanghebbenden voor ogen hebben. ON beweert overigens dat de hele publieke omroep één pot nat is. Het is een complot om het belang te onderdrukken van wat ‘het Nederlandse volk’ heet. Worden Karskens en kompanen concreet over welke standpunten dan zouden worden onderdrukt, dan openbaart zich een agenda die vrijwel letterlijk terug te vinden is in de partijprogramma’s van Forum voor Democratie, JA21 en de PVV. Alsof opkomen voor die standpunten een betere basis voor een neutrale nieuwsvoorziening zou garanderen.

Zo kan je de kritiek van ON ook zien. Dat men ‘de stem van de gewone Nederlander’ wil laten horen, komt erop neer een roeptoeter te zijn voor bepaalde politieke partijen. En van zulke megafoonjournalistiek wilden we na de ontzuiling juist af. Zeker in de omroep, want die wereld is zoveel meer dan politiek. Daar komt meneer Karskens vast nog wel achter als hij programma’s gaat maken die voor het publiek ook nog aantrekkelijk moeten zijn.

Ongehoord Nederland is in principe niet ondemocratisch

Het is juist de bedoeling van het publieke bestel dat ledengebonden omroepen eigen standpunten naar voren brengen. Maar geldt dat ook voor standpunten gebaseerd op complottheorieën, flagrante onjuistheden en het in twijfel trekken van de democratische grondslag van de publieke omroep? Ondemocratische groepen zijn altijd uit de omroep gehouden; de NSB en andere fascistische groepen in de jaren dertig en de CPN na 1945.

Maar Ongehoord Nederland is in principe niet ondemocratisch. Men heeft in ieder geval uitgangspunten die democratisch ogen. In zijn redactiestatuut zegt ON dat men ‘hecht aan fundamentele waarden en grondrechten, als de vrijheid van meningsuiting, het handhaven van de rechtsstaat en eerbiediging van de menselijke waardigheid, ongeacht afkomst, ras, geslacht of seksuele geaardheid’. Nu moet je oppassen met schitterend geformuleerde uitgangspunten: ze moeten in de praktijk worden gebracht willen ze waarde hebben. En ON krijgt de kans dat te tonen.

Kritiek en scherpe standpunten zijn dus prima op hun plaats in de publieke omroep. We willen echt niet terug naar de jaren dertig, toen als reactie op de opkomst van politiek radicalisme aan twee kanten (fascisme en communisme) van overheidswege werd besloten om via preventieve censuur alle politieke polarisatie uit de omroep te weren. In de publieke omroep is juist sinds de jaren zestig een traditie gegroeid van botsende standpunten, maar altijd op basis van wederzijds respect, aanvaarding van algemeen journalistieke uitgangspunten, koestering van sociale cohesie en inclusiviteit van minderheidsculturen en -opinies. Daar moeten we ook Ongehoord Nederland aan gaan houden.

Veel meer mensen zijn lid van een omroep dan van een politieke partij

Mij lijkt het een goede gedachte dergelijke algemene uitgangspunten vast te leggen in een ‘grondwet’ voor de publieke omroep, net zoals de Grondwet dat doet voor ons democratische stelsel. Op basis van de Grondwet zien we een enorme variëteit aan politieke partijen en meningen functioneren. In de publieke omroep bestaat die variëteit ook; er is nogal een verschil tussen de EO, AvroTros en PowNed om maar iets te noemen. Maar die variëteit is veel groter dan in de politiek. Burgers verwachten van de omroep nu eenmaal veel meer dan politieke standpunten, en zeker meer dan politieke eenzijdigheid. Misschien wel daarom zijn er nog altijd veel meer mensen lid van een omroep dan van een politieke partij.

Mede daarom zal een omroep als ON ook altijd klein blijven en AvroTros of NOS altijd groot. Daar zouden we meer op moeten vertrouwen, ook de mensen die vinden dat een verbod op ON een bijdrage is aan een krachtige publieke omroep die heel Nederland vertegenwoordigt.

Lees ook:

Nieuwe omroep ON toont de zwakke plek in de Mediawet

Door clubs als ON zo makkelijk toegang tot het stelsel – en daarmee legitimiteit – te geven, werkt het omroepbestel in feite mee aan het van binnenuit uithollen van onze democratische rechtsstaat. Het is hoognodig dat een nieuw kabinet de Mediawet aanpast met een democratisch toetsingskader. Het is naïef te denken dat onze rechtsstaat deze aanvallen wel kan verwerken.

Ongehoord Nederland maakt programma’s met een vleugje desinformatie en een snufje complotten

Twee aspirant-omroepen vertegenwoordigen beide een stroming in de maatschappij, maar toch worden ze niet van harte verwelkomd bij de publieke omroep. Vooral naar Ongehoord Nederland wordt met argusogen gekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden