null

OpinieVoltooid leven

Laat mensen die aan existentiële eenzaamheid lijden niet in de kou staan

Het lijkt erop dat zich steeds nieuwe gesprekspartners aandienen die het onderwerp ‘voltooid leven’ verder problematiseren of besluitvorming vertragen. Voor mensen die lijden aan het leven is dit ondraaglijk, reageert godsdienstwetenschapper Maarten van Boekel.

Een psychiatrische blik kan bij ‘voltooid leven’ perspectief bieden, schrijven psychiaters Tijdink en Naarding (Opinie, 5 augustus). Over mogelijke behandelbaarheid zijn ze duidelijk: “suïcidale en depressieve stoornissen (zijn) vaak prima te behandelen”. Daarbij gaat het volgens hen niet altijd om medicatie of psychotherapie, maar ook om maatschappelijke ondersteuning, verminderen van eenzaamheid en inzet van thuiszorg.

In publicaties over ‘voltooid leven’ komen we bij herhaling deze opsomming tegen. Jammer dat ook deze auteurs zich tot deze uit-en-te-na besproken ‘behandelingen’ beperken. Het zou helpend zijn geweest als ze waren ingegaan op de behandelbaarheid van ouderen die lijden aan existentiële eenzaamheid.

De krachtige holistische kijk van Yalom

Natuurlijk, existentiële eenzaamheid is tot op zekere hoogte inherent aan menselijk leven, maar waar die zich op oudere leeftijd in alle scherpte manifesteert, is de grootst mogelijke terughoudendheid nodig bij het doen van uitspraken over behandelbaarheid. Een terughoudendheid die ook de in Nederland bekende Amerikaanse psychiater en schrijver, Irvin Yalom, bepleit. Yalom (em. hoogleraar aan Stanford University) wist in zijn benadering het reguliere domein van een psychiater in de breedte te verbinden met de existentiefilosofie. Dat is een stroming waarbij de individuele vrijheid, de eigen verantwoordelijkheid en de subjectiviteit centraal staan. Dat maakt zijn meer holistische kijk zo krachtig.

De stelligheid waarmee Tijdink en Naarding verwijzen naar behandeling van “de depressieve oudere die denkt dat het leven voltooid is”, zwakken ze overigens enigszins af. Onder het motto “minder mening, meer onderzoek” verwijzen zij ‘voltooid leven’ terug naar de onderzoekstafel. Om te voorkomen dat psychiatrische patiënten onterecht het stempel ‘voltooid leven’ als “ogenschijnlijk enkelvoudig etiket” krijgen én “om polemiek en gepolitiseer van een mogelijk psychiatrisch probleem te voorkomen”, willen ze er pas na dit onderzoek iets over zeggen.

Maar waar existentiële kwesties worden onderzocht, komt elke onderzoeker (vroeg of laat) vooral ook zichzelf tegen. Bijvoorbeeld bij de vraag: waar haal ik als politicus, theoloog, arts, of anderszins betrokkene uiteindelijk het recht vandaan om de bij herhaling kenbaar gemaakte wil van een wilsbekwaam persoon dat hij of zij wenst te sterven, te negeren? De praktijk leert dat we aan deze bijna wurgende, retorische vraag weten te ontsnappen. En zo houden we inmiddels al jaren het debat gaande.

Kan een mens willen niet meer te willen?

Irvin Yalom roept bij echt existentiële kwesties graag de ethiek te hulp. Maar die blijkt in dit geval weinig eenduidig. Als illustratie: filosoof Paul van Tongeren stelde zich een paar jaar geleden hardop de vraag: wat betekent het eigenlijk als iemand tegen je zegt dat hij niet langer wil lijden aan het leven en dat hij daarom niet langer wil leven? Om dan tot de conclusie te komen dat de wil zich hier tegen zichzelf keert, want wie zegt dood te willen, vernietigt wat hij nou juist met zijn uitgesproken wil bevestigt: kan een mens willen niet meer te willen? ­Terecht reageerde arts/filosoof Bert Keizer dat deze gevoelige en gecompliceerde kwestie op deze wijze verwordt tot een taalkundige exercitie; een woordenspel dus.

Maar de talrijke beschouwingen van politici, artsen, juristen, theologen, filosofen en andere deskundigen over ‘voltooid leven’ zijn voor mensen die klaar zijn met leven (en die lijden aan een voor hen te lang leven) minder relevant. Zij willen sterven! Duidelijk is dat onderzoeksresultaten en opinies niet convergeren. Sterker, het lijkt erop dat zich steeds nieuwe gesprekspartners aandienen die het onderwerp verder problematiseren of besluitvorming vertragen. En de mensen om wie het gaat, blijven in de kou staan. Dit is voor hen en voor degenen die oprecht begaan zijn met hen ondragelijk. Om de voortdurende impasse – vooral op politiek niveau – te doorbreken, zou een weg gevonden moeten worden om hun stem te horen.

Lees ook:

Een psychiatrische blik kan perspectief bieden bij ‘voltooid leven’. De doodswens kan verdwijnen

Vreemd dat in de ‘voltooid leven’ kwestie de inbreng van psychiaters nagenoeg ontbreekt. Het gevoel dat het leven voltooid is kan soms echt wel aangepakt worden, denken de psychiaters Joeri Tijdink en Paul Naarding.

Dit gaat om leven en dood. Laat senioren dus meedenken over Wet voltooid leven

Seniorenorganisaties doen gezamenlijk (en dat is uniek te noemen) een oproep aan de politiek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden