Opinie Onderwijs

Laat leerlingen actief met een tekst bezig zijn, in plaats van die eindeloze vragen

Beeld RV

Zorg dat kinderen plezier krijgen en houden in lezen, dat is de beste manier om de leesvaardigheid te bevorderen. Schaf dus die nutteloze vragenreeksen af, bepleiten Erika Welgraven, uitgever van PLOT26, de methode Nederlands van Blink en Bert de Vos, neerlandicus en onderwijsadviseur.

De Onderwijsraad en de Raad voor Cultuur roepen educatieve uitgevers op om met hun lesmaterialen beter aan te sluiten bij de belevingswereld van kinderen. Wij zijn het daarmee eens, maar doen aan het begin van het schooljaar nog een oproep: laten we alsjeblieft stoppen met die nutteloze vragen bij teksten waarmee we leerlingen steeds laten oefenen.

Het aanbevelingsrapport ‘Lees! Een oproep tot een leesoffensief’ van de Onderwijsraad en de Raad voor Cultuur pleit voor een gezamenlijke aanpak van scholen, bibliotheken en educatieve uitgeverijen om kinderen weer aan het lezen te krijgen. Dat is hard nodig, want ons land, zo blijkt uit internationaal onderzoek, staat inmiddels op de 49ste plaats van de vijfig deelnemende landen als het gaat om leesplezier. Nederlandse kinderen hebben vooral moeite met ‘diep lezen’: het geconcentreerd lezen van langere teksten die je aan het denken zetten.

Gedemotiveerd

Als je met leerlingen spreekt over wat hen raakt dan merk je keer op keer dat ze heus wel willen lezen. In de loop van hun schooltijd raken ze gedemotiveerd. Voor een kind in groep 3 is lezen een natuurlijke neiging; gretig leert het nieuwe woorden, ontdekt het nieuwe kennis, verliest het zich in een verhaal. Maar vanaf groep 5/6 neemt het leesplezier af en in groep 7/8 is de kans dat een kind uit zichzelf een boek of een informatief artikel pakt aanzienlijk afgenomen. Op de middelbare school wordt het er niet beter op.

Hoe kan dat? Waar gaat het mis? Thuis is er de concurrentie van games en sociale media. Maar de oorzaak ligt grotendeels op school. Omdat we leerlingen nog te vaak afstraffen om hun leeskeuzes (‘lees eens over wat anders dan over voetbal’). Maar vooral ook omdat we leesvaardigheid vaak alleen nog maar trainen met vragenreeksen bij teksten. Uit onderzoek is allang gebleken dat die aanpak achterhaald en nutteloos is: je meet slechts hoe handig leerlingen zijn in het geven van gewenste antwoorden. Ook worden leerlingen er onzeker van (‘ik kan blijkbaar niet lezen’) en hun leesmotivatie keldert.

Dat is niet alleen onze bevinding. Lees hierover bijvoorbeeld het boek ‘Disrupting Thinking: Why How We Read Matters’ van de Amerikaanse leesvaardigheidsexperts Kylene Beers en Robert Probst of het Nederlandse onderzoek naar leesmotivatie door Roel van Steensel.

Leerlingen zien lezen vooral als een verplichte schoolse activiteit waarmee ze stoppen zodra ze de kans krijgen. Er moet daarom op scholen veel meer aandacht komen voor ‘rijk lezen’ en ‘natuurlijk lezen’. Bij rijk lezen is de leerling actief bezig met de tekst. Bij natuurlijk lezen gebruik je teksten zoals in het dagelijks leven: om informatie te vinden of het nieuws bij te houden of met een boek op de bank te liggen. Door alle vakken heen zou veel meer aandacht moeten komen voor die vormen van lezen en minder voor ‘schools lezen’ (oefeningen maken uit een boek) en examentraining. Nu is het vaak andersom.

Eigen keuzes

Zet leerlingen zélf aan het werk met teksten, door ze brononderzoek te laten doen, eigen keuzes te laten maken als het gaat om wat ze lezen en ze te laten nadenken over de emoties die ze ervaren bij een tekst. Dat doet niets af aan de examenresultaten. En je hebt bovendien leerlingen die vol enthousiasme en betrokkenheid met taal bezig zijn. Laten we dus alsjeblieft stoppen met die eindeloze vragen die het leesplezier van onze kinderen alleen maar om zeep helpen.

Lees ook:

Ik mag het lezen voor de schoollijst reanimeren, maar vond het zelf verschrikkelijk

In het kader van de leesbevordering onder jongeren rijd ik een week lang door Nederland om op middelbare scholen te vertellen over mijn werk. Scholieren mogen mij lezen voor de lijst. In het Friese Buitenpost wachten vier klassen op mij – de plaatsnaam had in een Bordewijk-roman niet misstaan.

Nederlandse jongeren lezen veel te weinig, dat heeft op termijn vervelende gevolgen

Jongeren lezen heel weinig boeken. Het kabinet moet veel meer doen om het leesplezier te bevorderen, adviseren de Onderwijsraad en de Raad voor Cultuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden