OpinieSociale media

Laat jongeren experimenteren en leren met TikTok-filmpjes en eigen beeldtaal

Door het scherm heen gezogen worden de geschiedenis in, daar ligt de toekomst van het onderwijs, is de overtuiging van trendanalisten Sander Duivestein en Thijs Pepping, verbonden aan het Verkenningsinstituut Nieuwe Technologie (VINT).

Kortefilmpjesapp TikTok is in de ban van Point-of-View (POV) video’s . Tieners met betraande ogen, blauwe plekken, brandwonden en een streepjesoverhemd met davidster willen door in de huid te kruipen van slachtoffers het bewustzijn rond de Holocaust vergroten. Het museum Auschwitz-Birkenau noemt deze goedbedoelde filmpjes kwetsend en ethisch niet verantwoord. Maar ze confronteren ons ook met een nieuwe realiteit: de jonge generatie toont met deze filmpjes hoe onderwijs er in de toekomst uitziet, empathie-educatie.

Meer dan 1,3 miljard mensen zijn al actief op het Chinese TikTok. Vooral bij jongeren is de sociale media-app, waarmee korte filmpjes eenvoudig gedeeld worden, populair. Nederland kent zo’n 3,5 miljoen gebruikers. Ook wereldsterren maken er veelvuldig gebruik van. De 17-jarige actrice Sara Dol is één van de populairste TikTokkers in ons land met 1,6 miljoen volgers.

De app biedt allerlei varianten zoals de populaire POV-video’s. Filmpjes met de hashtag #POV zijn al meer dan 123 miljard keer bekeken. Het is een nieuwe manier van verhalen vertellen. Gebruikers filmen vanuit een onverwacht perspectief, waarbij bijvoorbeeld de kijker als het ware de hoofdrolspeler in het verhaal wordt. Emoties zoals verdriet, vernedering, woede, wanhoop, schaamte maar ook humor spelen een grote rol waardoor een filmpje vaak confronterend is en de impact extra groot. POV’s worden gebruikt om aandacht te vragen voor verschrikkelijke gebeurtenissen zoals huiselijk geweld, de aanslagen op de Twin Towers en de Holocaust.

Emotie-triggerende ‘memes’ of historisch besef

De TikTokkers zeggen dat ze kijkers zo meer bewust willen maken van de gevolgen van dramatische gebeurtenissen. Daar zijn wel kanttekeningen bij te maken. Zo meldt de 21-jarige joodse Taylor Hillman die haar eigen Holocaust POV publiceerde, dat veel TikTokkers voorbijgaan aan de inhoud, en vooral uit zijn op het viraal gaan van hun filmpje. Veel andere critici menen dat de geschiedenis wordt gebanaliseerd, omdat er geen sprake is van feitelijke onderbouwing. De kritiek is terecht. De POV-variant doet afbreuk aan de complexe context en reduceert traumatische gebeurtenissen in onze geschiedenis tot korte emotie-triggerende ‘memes’.

Toch moeten we de makers niet direct veroordelen. Oudere generaties van na de oorlog hebben hun inzicht ook niet alleen verworven via wetenschappelijke oorlogsliteratuur. Theateropvoeringen van Anne Frank of Steven Spielbergs film ‘Schindler’s List’ hebben ook meegeholpen aan historisch besef.

Zeker, de kwaliteit van de omstreden filmpjes is een punt van zorg. Vaak zijn ze eerder te beschouwen als traumaporno en bovendien antisemitisch dan als boeiende verfilmingen van het enorme leed dat miljoenen mensen is overkomen. Maar het professioneel geproduceerde videodagboek dat de Anne Frank Stichting eerder publiceerde op YouTube, laat zien dat in de uitvoering veel te winnen is.

Onderdompelen in beeldende verhalen

Oudere generaties zullen moeten accepteren dat de jeugd op deze manier verhalende beeldtaal met elkaar deelt. Beeldende verhalen waarin je jezelf volledig kunt onderdompelen. Ze geven de jongere het gevoel dat die er zelf bij was op het moment van de gebeurtenissen.

Naast aanvullend onderwijs over de Holocaust, is het daarom zaak om hen te laten experimenteren met deze nieuwe manier van vertellen via digitale platformen. ‘Travelling While Black’ bewijst dat het kan. In een Virtual Reality app ervaren kijkers zelf hoe het is om met een donkere huidskleur door het leven te geven. Het komt bij jongeren tien keer beter binnen dan het geschreven woord of de les van een docent.

Science Guy Bill Nye is al overstag. Via hashtag #LearnOnTikTok weet hij miljoenen mensen te interesseren voor de wetenschap dankzij veelvuldig gebruik van de beeldtaal. Niet met de neus in de boeken, maar door het scherm heen gezogen worden. Daar ligt de toekomst van onderwijs.

Lees ook: 
‘Picture Perfect’ biedt verontrustend én relativerend inkijkje in het leven van de smartphone-generatie

In een vlot geschreven boek portretteert journalist Kelli van der Waals de eerste generatie die volledig is opgegroeid met smartphones en sociale media. Een soms verontrustend inkijkje, maar gelukkig relativeert ze.

TikTok vecht verbod door Trump aan bij de rechter

Het bedrijf achter de populaire app TikTok stapt naar de Amerikaanse rechter om het presidentieel decreet van president Donald Trump waarin hij de video-app verbiedt aan te vechten.

Het grijze RIVM bereikt jongeren nauwelijks. ‘Nodig influencers uit’

Het RIVM wil jongvolwassenen gerichter op hun gedrag aanspreken, nu zij weer feesten en vaker besmet raken. Maar hoe doe je dat? Twee generatie-experts geven tips.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden