opinie

Laat IS’ers zeker niet terugkeren

Vrouwen en kinderen verlaten het door IS belegerde Baghouz in Syrië. Beeld AP

De risico’s voor de nationale veiligheid van het laten terugkeren van IS’ers worden zwaar onderschat, waarschuwt Montasser AlDe’emeh, jihadisme-onderzoeker KU Leuven.

Nu het fysieke IS-kalifaat in Syrië en Irak voltooid verleden tijd is en op de vuilnisbelt van de geschiedenis terechtgekomen, willen radicale en moreel gecorrumpeerde IS-jihadisten en hun families die geen kant meer uit kunnen, terugkeren naar de westerse landen die ze zo verachten.

De ware tristesse bij de oplaaiende discussie is niet zozeer de morele arrogantie van IS’ers die tot voor kort hun absolute en actieve steun verklaarden aan bloedige IS-aanslagen op onschuldige burgers, als wel de standpunten van vele intellectuelen die geregeld oproepen om hen actief te repatriëren.

De risico’s voor de nationale veiligheid op korte en/of lange termijn zijn enorm, maar worden duidelijk onderschat. Gelukkig zijn België en Nederland terughoudend wanneer het gaat over de repatriëring van IS’ers en hun families. Want laat dat hier ook meteen duidelijk zijn: IS’ers moeten helemaal niet worden teruggehaald. De afgelopen jaren heb ik dat al vaker benadrukt. Niet iedereen heeft begrip voor mijn standpunt.

Veldonderzoek

In juli 2014 verbleef ik veertien dagen lang bij westerse jihadisten – vooral Nederlanders en Belgen – in Syrië om hen van nabij te volgen, om een beter zicht te krijgen op hun motieven, standpunten en visie. Ook in landen als Jordanië (2014), Tunesië (2015, 2017) en Irak (2017) deed ik veldonderzoek naar de internationale jihadbeweging. Op twaalfjarige leeftijd kwam ik voor het eerst in aanraking met de radicale jihadistische ideologie, een proces dat vooral na de aanslagen van 11 september 2001 in gang werd gezet.

Ik studeerde Arabisch aan de Universiteit van Zarqa (2009), de geboortestad van Al-Zarqawi, de oprichter van wat later tot IS zou uitgroeien. In Saudi-Arabië verdiepte ik me vervolgens verder in de islam.

Na het behalen van mijn masterdiploma aan de KU Leuven, ging ik niet alleen aan de slag als wetenschappelijk medewerker (KU Leuven), islamoloog, arabist en onderzoeker, ook engageerde ik me een tijdlang als informant, en daarna als infiltrant voor de Belgische staatsveiligheid. Daarom voel ik me genoodzaakt om mijn standpunt betreffende de eventuele repatriëring van IS-gevangenen nog eens te verduidelijken.

Mijn vrees werd bewaarheid

Allereerst wil ik benadrukken dat er al heel wat (ex-)jihadi’s teruggekeerd zijn naar België en Nederland. Zo waren er eind 2017 al 125 Belgische jihadisten teruggekomen, van wie er maar liefst negen overleden zijn bij terreuraanslagen in West-Europa – mijn vrees werd dus bewaarheid. Minder dan de helft van de andere teruggekeerde jihadisten zat toen in de cel. Tientallen anderen waren vrij onder voorwaarden.

Het is algemeen bekend dat gevangen IS’ers zowel in België als in Nederland snel kunnen vrijkomen omdat het nu eenmaal niet makkelijk is om voldoende bewijzen te verzamelen voor hun daden in het door conflicten en (burger)oorlogen geteisterde Midden-Oosten. Dat is geen geruststellende gedachte, aangezien het zeer moeilijk is om jihadi’s te ‘deradicaliseren’, en ook al slaagt iemand erin om een ‘deradicaliseringstraject’ succesvol af te ronden, toch is de kans dat de persoon in kwestie terugvalt reëel.

‘Deradicalisering’ is geen exacte wetenschap, dus niemand kan met zekerheid beweren dat IS’ers en andere jihadisten afstand zullen nemen van hun ideologie of dat we hen op andere ideeën zullen kunnen brengen. Een gegarandeerde succesvolle aanpak bestaat gewoonweg niet.

Intellectuele oneerlijkheid

Het argument dat het veiliger is om hen te repatriëren en hen bij ons op te sluiten in plaats van hen in gevangenissen in het Midden-Oosten aan hun lot over te laten, getuigt van een zekere onwetendheid en/of intellectuele oneerlijkheid. Onlangs werden nog twee cipiers van een extra beveiligde gevangenis in Condé-sur-Sarthe (Normandië) met een keukenmes zwaar verwond door een geradicaliseerde gedetineerde.

In Nederland zijn we de afgelopen dagen getuige geweest van het zoveelste mislukte ‘deradicaliseringstraject’. Ex-terrorist Samir A., voormalig kopstuk van de terroristische Hofstadgroep, werd in 2006 veroordeeld voor het voorbereiden van een terroristische aanslag. In 2013 werd hij voorwaardelijk vrijgelaten. De bevoegde instanties proberen hem al jaren te ‘deradicaliseren’, maar dat heeft hem er blijkbaar niet van weerhouden om geld in te zamelen voor IS-vrouwen en hun kinderen. Meer zelfs: volgens de veiligheidsdiensten AIVD en MIVD zou hij op zoek zijn geweest naar wapens en in contact staan met IS’ers.

In België doen we het niet beter. Een tijdje geleden werd de radicale moslimprediker en ex-ronselaar Jean-Louis Denis vrijgelaten. Volgens de burgemeester van Londerzeel, waar Denis ondertussen woont, zou hij nog meer geradicaliseerd zijn dan op het moment dat hij in detentie ging.

Sharia4Belgium

Nadat het hof van beroep in Antwerpen besliste om zijn Belgische nationaliteit af te nemen, liet Fouad Belkacem, de voormalige leider van de opgedoekte terroristische organisatie Sharia4Belgium, vanuit de gevangenis weten dat hij geen spijt heeft van zijn ‘aqidah of geloofsleer. “Ik heb geen spijt van de gezegende groep die we hadden, waarin ik de beste en nobelste jongeren die ooit op de Belgische grond hebben geleefd heb ontmoet”, klonk het. Het opmerkelijke is dat ik in mijn zoveelste analyse steeds kan teruggrijpen naar recente voorbeelden om mijn punt te maken.

Het radicaal-jihadistisch gevaar wordt in het Westen nog duidelijk onderschat. Dat de afgelopen maanden geregeld werd opgeroepen om ook de IS-vrouwen te repatriëren is daar het zoveelste bewijs van. Recent verscheen een interview met een zekere Um Nuh, een naar eigen zeggen Belgische IS-vrouw, afgenomen door een Koerdische Rudaw-journalist. Um Nuh had geen spijt en bleef IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi trouw. In dezelfde reportage beloofden andere IS-vrouwen dat ze hun kinderen zullen voorbereiden op een leven als jihadi die het martelaarschap nastreeft. En zij zijn lang niet de enigen die IS trouw blijven. Denk maar aan de getuigenis van de Britse Shamima Begum, die ook geen berouw toonde.

Dus laat IS’ers niet terugkeren, want dat is helemaal niet veiliger voor de nationale veiligheid. Richt in de eerste plaats een internationaal tribunaal op om hen ginder te berechten, daartoe hebben ondertussen ook de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) opgeroepen.

Lees ook: 

Verder na een leven als extremist, dat gaat niet vanzelf

Als je je ooit hebt aangesloten bij een extremistische beweging, kun je dan nog weg? In haar film ‘Exit’ stelt de Noorse voormalig rechts-extremistische Karen Winther lastige vragen. Aan zichzelf en aan anderen die een verleden als neonazi, links-extremist of radicaal islamist van zich af willen schudden.

‘Steunpunt voor (ex)jihadisten en hun familie is van nationaal belang’

Geradicaliseerde jongeren en hun families zeggen baat te hebben bij de ondersteuning door het Landelijke Steunpunt Extremisme. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden