Opinie

Laat de politie beheerst blijven bij de bevoegdheid om te hacken

Beeld ANP

De politie kan nu erg ver gaan om cybercrime aan te pakken. Onschuldige burgers kunnen de dupe zijn, meent Bart Custers, onderzoeksdirecteur bij eLaw, het centrum voor recht en digitale technologie aan de Universiteit Leiden.

Vanaf 1 maart mag de politie onder bepaalde omstandigheden uw computer hacken en spyware installeren. De Wet Computercriminaliteit III is nu van kracht. Maar de toegevoegde waarde voor de opsporing van criminaliteit is niet altijd duidelijk, terwijl er wel grote risico’s zijn voor burgers.

Al jaren dalen de criminaliteitscijfers in westerse landen. Maar cybercrime lijkt een uitzondering en is volgens Europol aan een flinke opmars bezig. Nederland loopt wereldwijd voorop als het gaat om nieuwe wetgeving op het gebied van cybercrime. De regering heeft de afgelopen jaren regelmatig nieuwe strafbaarstellingen en nieuwe opsporingsbevoegdheden op dit terrein geïntroduceerd. Cybercrime heeft doorgaans een internationaal karakter, waardoor opsporingsbevoegdheden tegen jurisdictieproblemen aanlopen. Dat vraagt om nieuwe bevoegdheden voor de politie. Maar nu loopt Nederland iets te ver voor de troepen uit.

De hackbevoegdheid van de politie is zeer ingrijpend. Zo kan ze bestanden van verdachten inzien en meekijken en meeluisteren door bijvoorbeeld op afstand microfoons en camera’s aan te zetten of toetsaanslagen te registreren. Dat veroorzaakt aanzienlijke inbreuken op het recht op privacy, als onder andere persoonlijke berichtjes worden ingezien. Dat kan gerechtvaardigd zijn, net als de inzet van telefoontaps, maar het moet wel proportioneel zijn.

De regering heeft niet duidelijk aangetoond of en hoe de politie in concrete zaken baat zou hebben of hebben gehad bij deze hackbevoegdheden. Ook is onduidelijk of het meer efficiëntie oplevert, bijvoorbeeld omdat het andere vormen van politie-inzet kan vervangen en daarmee geld kan besparen.

Opgerekt

Wat wel duidelijk is, is dat er grote risico’s zijn verbonden aan de hackbevoegdheden, zoals function creep, uitlokking en identiteits- en aansprakelijkheidsvraagstukken. Function creep houdt in dat de politie de bevoegdheden steeds verder oprekt, zoals met aftappen is gebeurd – Nederland is aftapland nummer één in de wereld. Van uitlokking kan sprake zijn als de grenzen tussen observatie en interactie vervagen. Als onduidelijk is wie wat doet (bijvoorbeeld wanneer een computer meerdere gebruikers heeft) en wie verantwoordelijk is voor schade (wanneer onduidelijk is wat de politie doet en wat de verdachte doet), kunnen identiteits- en aansprakelijkheidsvraagstukken ontstaan.

Deze risico’s worden deels afgedekt doordat toestemming nodig is van de rechter-commissaris alvorens de bevoegdheden kunnen worden ingezet. Achteraf kan bovendien de rechtmatigheid worden getoetst in de rechtszaal. Voor zaken die uiteindelijk niet worden vervolgd, bij voorbeeld omdat een verdachte onschuldig blijkt, vindt er echter geen toetsing achteraf plaats en worden inbreuken op de privacy dus niet transparant. De rechtsbescherming is zo onvoldoende gewaarborgd.

Vaak wordt geredeneerd dat criminelen hun recht op privacy verspelen door hun gedragingen. De politie kan haar werk alleen goed doen als er enige ruimte is voor het afluisteren, observeren en volgen van criminelen – anders kan ze geen bewijs verzamelen en hen arresteren. Ook het hacken van (cyber)criminelen lijkt in dat rijtje te passen. Maar voordat de politie kan vaststellen wie die criminelen zijn, kunnen ook onschuldige burgers worden aangetast in hun privacy.

Om dat te voorkomen zou de politie zeer terughoudend moeten zijn met de inzet van deze bevoegdheden. Alleen als de meerwaarde voor het verzamelen van bewijs en het aanhouden van verdachten duidelijk is, weegt dit op tegen de risico’s op vergissingen.

Lees ook:

Samen strijden tegen cybercriminelen

Als burgers weten dat hun e-mailaccount is gehackt, worden ze waakzamer. Dus kunnen ze dat nu checken bij de politie.

Kleine hackers voor de rechter, want ook de blootfoto’s van je ex stelen heeft grote impact

Veel aloude misdrijven hebben nu ook een digitale variant. Zo is er naast huisvredebreuk ook computervredebreuk. Dat leert een dagje Groningse rechtbank, waar de politierechter zich boog over zaken van huis-tuin-en-keukenhacks.

Vanaf vandaag heeft de politie er een superrechercheur bij: de computer

In het nieuwe Politielab wordt vanaf vandaag de denkkracht van computers ingezet voor beter recherchewerk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden