Opinie(On)voltooid leven

Laat de dokter buiten de vraag of het leven nog waardevol is

D66 wil speciale stervensbegeleiders ouderen laten helpen die wel gezond zijn, maar hun leven voltooid achten. Wat doe je die begeleiders aan?, vraagt Rob Besselink zich af, huisarts, consulent palliatieve zorg, en jarenlang als Scen-arts betrokken bij euthanasieverzoeken.

Bij de recente bijdragen in Trouw over (on)voltooid leven zijn kanttekeningen te maken. In de Verdieping van 11 januari het treurige levensverhaal van Kees Kentie, die van de overheid verlangt dat hem de pil van Drion wordt overhandigd. Eigenlijk mist Kees zingeving. Het is hem niet gelukt die zelfstandig vorm te geven.

Hoe kan het dat steeds meer mensen in onze maatschappij te vinden zijn die deze zingeving missen? Heeft het te maken met de individualisering? Daarin wordt autonomie verheerlijkt en gesteld dat we empowered moeten worden als we iets zelf niet kunnen. Is het niet paradoxaal dat we tegelijkertijd van de overheid verwachten met een oplossing te komen?

Of spelen bezuinigingen op de geestelijke gezondheid een rol? Een andere mogelijke verklaring zijn sociale media, waar het aantal likes bepalend is voor het aanzien, de waarde die toegekend wordt aan economisch succes.

Worden de zin en de zinvolheid van ons bestaan niet veel meer gevormd door de duurzame relaties die we aangaan met dierbaren? Moeten we daarin niet veel meer investeren? Het debat rond euthanasie is afgelopen jaren verschoven, zoals de krant (de Verdieping, 15 januari) beschreef.

Als Scen-arts heb ik vijftien jaar lang vele mensen gesproken die in de laatste fase van hun leven waren beland. Hierbij moest ik een oordeel vellen of er aan de zorgvuldigheidscriteria was voldaan die de behandelend arts in staat zouden stellen om euthanasie uit te voeren binnen de eisen die de wet stelt.

Ging het aanvankelijk vooral om mensen met kanker, geleidelijk aan kwamen daar steeds meer mensen bij met psychiatrische stoornissen en dementie. Het lijden van psychiatrische en demente patiënten doet zeker niet onder voor het lijden van patiënten dat een lichamelijke oorzaak heeft.

Die verschuiving was voor mij reden geen Scen-arts meer te zijn

Maar daarna volgde de groep ouderen voor wie het ‘allemaal niet meer hoefde’. Iemand uit deze groep kon een stapeling hebben van ouderdomsklachten, zoals slechthorendheid, slechtziendheid en artrose. Met die stapeling kon er heel wel aan de zorgvuldigheidscriteria worden voldaan. Het is niet zo moeilijk om bij het schrijven van een Scen-verslag de lezer een bepaalde kant op te duwen.

Voor mij was deze verschuiving reden mijn werkzaamheden als Scen-arts te staken. Dat de Scen-activiteiten steeds ingewikkelder worden en onaantrekkelijker, moge blijken uit het feit dat de zorgautoriteit de tarieven voor dit werk fors hebben verhoogd.

Inmiddels gaat de discussie steeds meer over een groep relatief gezonde ouderen voor wie het leven kennelijk niet meer waardevol genoeg is om te leven. Dit is geen onderwerp dat thuishoort in het medische domein. Klaarblijkelijk wil D66 aan dat bezwaar tegemoetkomen door het proces uit te laten voeren door een stervensbegeleider.

Maar wat gebeurt er als de patiënt zich toch in zijn medicamenten verslikt? Moet er toch niet een arts op de achtergrond aanwezig zijn? Wat doen we deze stervensbegeleiders aan? Het lijkt me een haast ondoenlijke en emotioneel uitputtende taak.

Ik zou er dan ook voor willen pleiten zowel de beoordeling als de uitvoering van zo’n wens in handen te leggen van een commissie van ethici, filosofen en desnoods van politici die zich voor deze zaak hard wensen te maken. Laat mij als arts erbuiten.

Bovenal zullen we ons ook moeten realiseren dat de maakbaarheid van geluk haar grenzen kent, leven is niet alleen maar leuk. Ook lijden vormt er een onderdeel van.

Lees ook:

Waarom zelfbeschikking zo’n belangrijk woord werd in het euthanasiedebat

Waarom zijn we naar de overheid gaan kijken voor een waardig levenseinde? Een duik in de geschiedenis van het euthanasiedebat: van de euthanasie als daad van verlossing naar zacht heengaan als recht.

De complete serie over voltooid leven

Alle recente verhalen over dit onderwerp zijn hier te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden