OpinieSamenleving

Kwetsbare ouderen hebben beschermde woonomgeving nodig

Het verzorgingstehuis was zo gek nog niet, stelt Noud Engelen, klinisch (ouderen)psycholoog. Het bood structuur, veiligheid, menselijk contact en direct beschikbare zorg.

Het staat in advies no. 28 van ‘Oud en zelfstandig in 2030: een reisadvies’, van de commissie van Wouter Bos: doe niets waarvan je later spijt krijgt. Was dat advies maar eerder geformuleerd, denkt menige lezer die thuis is in de ouderenzorg. Dan zouden de introductie van de marktwerking en, meer concreet en tastbaar, de abrupte sluiting van de verzorgingshuizen, nooit zijn geschied.

Hoewel beide zaken cruciaal zijn voor een goed begrip van de huidige problemen in de ouderenzorg en derhalve ook voor het beleid in de toekomst, krijgen ze in het rapport nauwelijks aandacht. Aan de sluiting van verzorgingshuizen worden twaalf regels besteed, maar daarin wordt het verdwijnen van deze voorziening uitsluitend beschreven als een (kwantitatief) verlies van woonplekken. Terwijl de formule van deze woon-zorgvoorziening juist uniek was: geen scheiding van wonen en zorg, maar juist integratie daarvan.

Drie hoofdadviezen

Waar het in het advies aan ontbreekt, is een inhoudelijke beschouwing ten aanzien van ouderen, hun zorgvraag alsmede de zorgverlening. ‘Betaalbaarheid’ en ‘organiseerbaarheid’ zijn de uitgangspunten.

Het rapport geeft drie hoofdadviezen: ga bouwen, ga digitaal en ga samenwerken. Het bouwadvies is terecht en ingegeven door het eerder beschreven verdwijnen van de verzorgingshuizen. Of dat bouwen het ontstane zorgprobleem oplost, valt echter te betwijfelen. Het voormalige verzorgingshuis bood immers geïntegreerde huisvesting én zorg aan de groep kwetsbare ouderen, veelal boven de 80 jaar.

Het hoofdprobleem wordt genegeerd: het is deze groep die daadwerkelijk een substantieel beroep doet op betaalbaarheid en organisatie van onze zorg. Ouderen in deze groep zijn vaak onzeker, voelen zich onveilig, gespannen, kennen angst en onrust. Dat geldt vaak ook voor de betrokken mantelzorgers. Er zijn risico’s voor veiligheid en gezondheid. Onnodige (en dure!) ziekenhuisopnames kunnen het gevolg zijn. Een flexibele, beschermde woon-zorgvoorziening is voor hen essentieel, omdat de woonsetting zelf al garant staat voor structuur, veiligheid, contacten en direct beschikbare zorg.

Permanente verandering

Het tweede advies, ga digitaal, lijkt een illustratie van tekortschietende gerontologische kennis. Digitalisering vormt voor ouderen namelijk vaker een probleem dan een oplossing voor een probleem.

Natuurlijk kunnen ook ouderen internetten of appen, of dat alsnog leren. Tegelijkertijd is de aard van digitalisering contrair aan die van ouder worden: permanente verandering bij juist afnemende flexibiliteit en leervermogen. Dat maakt gebruik van digitale hulpmiddelen bij het ouder worden steeds lastiger. Het advies ‘digitalisering’ eist dus op zijn minst aanvulling, namelijk het waarborgen en bevorderen dat ook de normale analoge communicatielijnen (telefoon, gesprek) in stand blijven.

Geïntroduceerde marktwerking

Ga samenwerken is het derde advies. Een wijs advies. Ontbrekende of stagnerende samenwerking wordt echter zelden veroorzaakt door onwelwillendheid op de werkvloer. Veeleer zijn de eerder geïntroduceerde marktwerking met concurrentie als uitgangspunt, alsmede regeltechnische complicaties en bureaucratie, een belangrijke oorzaak. Met dit advies creëert de commissie daardoor een heuse paradox, waarvan we in de psychologie weten dat het alleen maar kan leiden tot verlamming.

Om beide regrets uit het verleden om te zetten in positieve vernieuwing is verscherping en aanvulling van het advies noodzakelijk: herstructurering van de regels met betrekking tot de ‘zorg-markt’ moet er een van zijn, alsmede het advies tot stichten en bouwen van hernieuwde geïntegreerde zorg-woonvormen.

Lees ook:

Wouter Bos: ‘We mogen van ouderen best verwachten dat ze meer zelf gaan doen’

Meer dan nu zullen ouderen voor zichzelf moeten zorgen, en voor andere ouderen, voorspelt oud-minister Wouter Bos, voorzitter van de commissie Toekomst zorg thuiswonende ouderen.

De conclusie van de commissie-Bos is een keiharde en noodzakelijke wake-up call

Het ouderenbeleid moet op de schop en daarmee ook het zorgstelsel, meent oud-minister Wouter Bos. De commissie onder zijn leiding kwam deze week op verzoek van het kabinet met stevige voorstellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden