Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Kunnen landen een munt delen en tegelijkertijd niet de rekening van een ramp die hen allemaal treft?

De euro is een munt, Europa is een continent, een cultuur, een beschaving, een slagveld ook, vol massagraven, de geboortegrond van barbarij en humanisme, getekend door verwoesting en verbeelding en uitgemond in een boven-nationaal project, bezegeld door een munt, de euro.

Die dingen hebben met elkaar te maken. Europa is nooit alleen geografie, geschiedenis, politiek of economie, het is altijd een amalgaam van dat alles, al moet je soms een stap opzij zetten om het te zien; wie er te dicht op zit, kan gemakkelijk een detail verwarren met het geheel. Het lijkt er sterk op dat de Nederlandse regering precies dat doet door zich, via de bende van de zuinige vier, te verzetten tegen een corona-herstelfonds in EU-verband. “Extra fondsen voor de EU zullen de nationale begrotingen nog verder belasten.” Alsof de EU een vreemde ­mogendheid is, geen gezamenlijke onderneming.

Het beslissende woord kwam van Angela Merkel

Er doet zich hier iets wrangs voor. De euro heeft de ongelijkheid tussen winnaars en verliezers (grofweg: Noord versus Zuid) vergroot, de ene na de andere gerenommeerde econoom heeft dat vastgesteld. Oud-minister Bert de Vries noemde het zaterdag in deze krant ‘een mislukt project’: “Nederland en Duitsland zijn de grote winnaars van de muntunie met 25 procent economische groei in de afgelopen twintig jaar; Italië is de grote verliezer met nul procent”. Toch heerst in de noordelijke landen het sentiment dat ‘wij’ betalen voor ‘hen’ en is in deze landen het verzet tegen verdere politiek-economische integratie – noodzakelijk voor een gezonde muntunie – het grootst.

De coronacrisis heeft deze kwestie op scherp gezet: kunnen landen een munt delen en tegelijkertijd niet de rekening van een ramp die hen allemaal treft? Of is het lot van alle lidstaten zo met elkaar verknoopt, niet alleen economisch, maar ook existentieel, om een groot woord te gebruiken, dat voorbij het eigen belang moet ­worden gekeken? Hetgeen overigens ook weer in het eigen belang is? Het hoeft geen verwondering te wekken dat het beslissende antwoord kwam uit de mond van Angela Merkel. Niet alleen omdat zij de grootste staatsvrouw op het Europese podium is, ook omdat het belang van Europa nergens sterker wordt gevoeld dan in Duitsland. Door zich aan de zijde van de Franse president Macron te scharen en akkoord te gaan met een herstelfonds van 500 miljard euro, te financieren door als EU leningen af te sluiten, beroofde de bondskanselier het noordelijke ‘njet’ van zijn belangrijkste stem.

‘De natiestaat heeft geen toekomst’

Belangrijker nog: Merkel doorbrak hiermee het Duitse taboe op gemeenschappelijke EU-schulden. Corona is de aanleiding, maar de bewoordingen die ze koos reikten veel verder: “De natiestaat alleen heeft geen toekomst. Het gaat Duitsland alleen goed als het goed gaat met Europa.” Of de huidige crisis zo leidt tot een nieuw perspectief voor de euro, ditmaal inclusief EU-solidariteit, durf ik niet te zeggen. Maar ik zou nog even wachten met het afschaffen van de munt, er zit te veel aan vast om hem al dood te verklaren.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden