Beeld Trouw

Column Bas den Hond

Kunnen kinderen de VS overtuigen om iets te doen tegen vuurwapengeweld?

Als Andrew Yang in snikken uitbarst, dan weet je zeker dat Amerika de wanhoop nabij is over de massamoorden die er met de regelmaat van de klok plaatsvinden.

Yang wil president worden. Van alle gegadigden voor de Democratische nominatie is hij de minst politieke. Liever dan een menigte opzwepen rekent hij die voor, in een snelle, staccato spreektrant, hoe zijn belangrijkste campagnethema, een basisinkomen voor iedereen, nodig en nuttig is.

Maar in Iowa hield hij het niet meer dit weekeinde, op een forum over vuurwapens, nadat een vrouw uit het publiek vertelde dat haar kind was omgekomen door een verdwaalde kogel. “Ik heb jongens van zes en drie, en ik stelde me voor hoe de een werd neergeschoten en de ander het zou zien”, bracht hij er daarna moet moeite uit. Daarna herpakte hij zich en zag het publiek de vertrouwde, rationele kandidaat weer terug: “U heeft gelijk dat wanneer er een vuurwapen in huis is, er een grotere kans is dat een kind neergeschoten wordt, of de eigenaar, dan een inbreker. Dat is wat de cijfers ons vertellen, dat zij gewoon feiten.”

Kinderen speelden ook een rol bij andere reacties op de schietpartijen in El Paso en Dayton, waarbij de schutters in totaal 31 slachtoffers maakten. President Trump werd vrijdag gevraagd wat voor boodschap hij had voor kinderen die na de vakantie weer naar school zullen gaan. “Ze moeten hard studeren en dan worden ze misschien president van de Verenigde Staten of doen iets anders fantastisch. Er is niets om bang van te zijn, niets om je zorgen over te maken. Bovendien zijn we in constant overleg met de regeringen van de staten. Die doen het geweldig. Het gaat nu zoveel beter dan tweeënhalf jaar geleden. Tweeënhalf jaar geleden was het niet best. We hebben nu een heel goed systeem.”

Zoals wel vaker was het daarna de taak van de media te speculeren over wat de president bedoelt. Wat is er verbeterd sinds hij het Witte Huis betrok?

De enige harde maatregel die werd genomen om wapengeweld enigszins te beheersen, was het verbieden van de ‘bump stock’, een onderdeel dat van halfautomatische militaire-stijl geweren volautomatische geweren maakt. Het gebruik van een bump stock zorgde er bij de aanslag in Las Vegas in oktober 2017 mede voor dat er 58 doden vielen en 422 gewonden.

Daar staat tegenover dat Trump bijna meteen na zijn aantreden een door de regering-Obama ingevoerde regel schrapte, die het moeilijker maakte voor mensen met ernstige psychische beperkingen een wapen te kopen.

Belangrijker dan wat Trump tegen de media zegt, is wat hij tegen de Republikeinen in het Congres zegt. Die houden al vele jaren elke verzwaring van controles en voorwaarden voor wapenbezit tegen, uit angst voor de reactie van hun kiezers.

Zal het nu anders gaan?

Als je naar de landelijke peilingen kijkt, is dat onbegrijpelijk. Zo’n 80 procent van de Amerikanen is er voor om de bestaande mazen in het systeem van aankoopcontroles te dichten. Maar voor Amerikaanse politici zijn landelijke peilingen betekenisloos. Zij geven alleen om wat de kiezers in hun eigen district er van vinden, en dan met name die kiezers die de moeite nemen op te komen dagen bij de voorverkiezingen, als de Democratische en Republikeinse partij hun kandidaten selecteren. Zeker in landelijke gebieden kan een Republikeins Congreslid in grote problemen komen wanneer hij aan het wapenbezit lijkt te tornen, helemaal wanneer de vereniging van wapenbezitters, de NRA, hem in het vizier neemt.

Trump weet daarvan mee te praten. Na de schietpartij in een school in Parkland, Florida (17 doden) kondigde hij aan: “We gaan heel sterk inzetten op aankoopcontroles.” Maar een paar dagen later kreeg hij ‘s avonds een delegatie van de NRA op bezoek, en daarna werd er weinig meer van vernomen.

Zal het nu anders gaan? In de Amerikaanse media wordt hier en daar gesproken over een mogelijk ‘Nixon naar China moment’. In 1972 was de anticommunist Richard Nixon de aangewezen president om betrekkingen met Peking aan te knopen: niemand zou hem er van verdenken deel uit te maken van een rode samenzwering, en dus accepteerde ook rechts Amerika die koerswijziging. Donald Trump die voor een aanscherping van het wapenbeleid kiest en zijn achterban meeneemt, waarvoor voor de Republikeinen in het Congres de weg vrij is om akkoord te gaan – het zou zelfs in Democratische ogen zijn presidentschap de hoogte in tillen.

Maar gaat het gebeuren? Voorlopig blijft het bij vaagheden. Trump wil ‘aankoopcontroles die iets voorstellen’, heeft hij na de aanslagen bij een aantal gelegenheden gezegd. Volgens hem is de fractieleider van de Republikeinse meerderheid in de Senaat, Mitch McConnell, al om, en zal de NRA overtuigd worden, of ‘misschien wat meer neutraal zijn’. Maar McConnell heeft zich nog nergens op vastgelegd, liet die weten, en de NRA blijft tegen elke maatregel die ‘onterecht de rechten van wetsgetrouwe burgers beperkt’.

Bij vorige gelegenheden verstreek de tijd en bleven Democraten en Republikeinen in hun loopgraven, onmachtig om tot compromis te komen. En na verloop van tijd vroegen andere politieke strijdpunten weer de aandacht.

Maar dit keer is de druk om iets te doen extra groot. Dat komt door de snelle opeenvolging van de schietpartijen in El Paso en Dayton, maar ook door het ijveren van steeds meer actiegroepen voor wapenregulering. Sommige bestaan al lang, zoals de Brady Campaign, genoemd naar een adviseur van Ronald Reagan, die in 1981 bij de president was toen er een aanslag op hem werd gepleegd en verlamd raakte. Anderen zijn nieuw, voortgekomen als reactie op latere moordpartijen, zoals ‘Never again’, opgericht door overlevenden van de schietpartij op de school in Parkland.

Om te voorkomen dat het moment onbenut voorbij gaat, heeft de Democratische voorzitster van het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, de president gevraagd om het Congres van reces terug te roepen. Na die ongebruikelijke stap zou de Senaat dan kunnen stemmen over twee wetten over aankoopcontroles in het Huis van Afgevaardigden, waar de Democraten de meerderheid hebben.

Trump wil daar niet aan. McConnell zou het ook kunnen doen. De actiegroep voor wapenregulering ‘Giffords’ probeert hem en vooral zijn kiezers te overtuigen met een reclamespot op televisie in zijn thuisstaat Kentucky. De groep is opgericht door ex-Congreslid Gabriella Giffords en haar man Mark Kelly. Giffords werd in 2011 bij een aanslag door haar hoofd geschoten, zes anderen kwamen daarbij om. In de reclamespot  wordt McConnell gevraagd om eerder terug te komen van vakantie en ‘iets te doen’.

Door een kind.

Lees ook: 

De dag dat Trump ging troosten - maar het politieke steekspel doorging

Werd Donald Trump in het Miami Valley ziekenhuis van Dayton, Ohio respectvol behandeld? Of achtervolgden Democratische politici hun president zelfs daar met verwijten? De lezingen daarover van aanwezigen en van de president zelf liepen fors uiteen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden