Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kun je nog grappen maken zónder iemand te beledigen?

Opinie

Leonie Breebaart

Leonie Breebaart © Maartje Geels
Column

Kun je nog grappen maken zónder iemand te beledigen? Websites als GeenStijl zien dat geloof ik als een retorische vraag, maar het is een vraag die antwoord verdient en die dezer dagen bovendien mooi geïllustreerd kan worden, omdat zich in dit jaar alweer twee gevallen van omstreden satire hebben aangediend.

Allereerst natuurlijk ‘De Luizenmoeder’, de ongekend populaire tv-serie die ons meeneemt naar een basisschool waar, net als buiten deze minimaatschappij, sociale codes gelden die lang niet iedereen zich eigen heeft gemaakt. Als tijdens de ouderavond blijkt dat één kind geen moeder, maar twee vaders heeft, van wie de één zwart is, waardoor juf Ank hem aanziet voor de schoonmaker, herstelt zij zich met deze nu al klassiek geworden frase: “Dat vinden wij niet raar, dat vinden wij bijzónder.”

Lees verder na de advertentie

En dan was er vorige week nog een relletje om ‘Voetbal Inside’, een programma dat vaker ongunstig in het nieuws komt. Als reactie op de natuurlijk niet-om-te-lachen sekseverandering van Vlaamse journalist Bo Van Spilbeeck had René van der Gijp een blonde pruik opgezet en verklaard dat hij voortaan als Renate door het leven ging. Hilarisch! Vond de VI-achterban. Maar zoals sportcolumnist Marijn de Vries maandag schreef, voelde de grap vooral ongemakkelijk. Ze begrepen het écht niet, Van der Gijp en collega Derksen. Moet je dat nou normaal vinden, zo’n sekseverandering?

Fans van 'De Luizenmoeder' lachen om zichzelf

Als Marijn de Vries gelijk heeft, bewijst dat maar weer eens de stelling van John Cleese, dat humor pas grappig wordt als er diepe frustratie aan ten grondslag ligt. Derksens frustratie over deze rare nieuwe tijd deelt De Vries duidelijk niet - en dus vond ze die pruik zelf niet grappig, maar zoals ze al suggereerde, lachten de VI-kijkers ook minder om Bo Van Spilbeeck, dan om het eigen onvermogen de veranderende mores bij te benen. Wat bedoeld was als foute humor, kreeg onbedoeld het karakter van zelfspot. “De enige grappige humor is in diepste wezen vruchteloze woede”, aldus Cleese.

Zelfspot

Het succes van ‘De Luizenmoeder’ wijst in dezelfde richting, behalve dat hier meteen al wordt ingezet op zelfspot. In juf Anks foute opmerkingen zien fans hun eigen vruchteloze pogingen van bést modern willen zijn, maar ongewild almaar iets verkeerds zeggen - bijvoorbeeld over homovaders. Vruchteloze woede over een tijd waarin je voortdurend moet doen alsof je dingen die je raar vindt (twee vaders, een omgebouwde man) helemaal niet raar vindt, maar juist bijzónder. Of liever doodnormaal. Wie denkt dat ‘De Luizenmoeder’ beledigend is omdat er foute opmerkingen in voorkomen - dat hoor je op Twitter - miskent dit punt. Luizenmoederfans lachen om zichzelf.

Dat ze daarmee zouden hunkeren naar het ‘recht om te beledigen’, zoals je weleens hoort, geloof ik niet. Nederlanders wíllen best beleefd zijn; we houden onze collega of mede-ouder liever te vriend. Maar we hunkeren ook naar komieken, cartoonisten en cabaretiers die onze eigen onderdrukte wanhoop over al die nieuwe ongemakken aan het licht brengen. Van Charlie Chaplin tot Jacques Tati (‘Mon oncle’) en pakweg onze eigen Anton Dingeman is dat altijd het waarmerk van echt grappige humor geweest.

Lees ook:
- De column van Marijn de Vries over Renate van der Gijp: 'Van der Gijp zat daar maar in die jurk, geen idee wat hij ermee aan moest.'
- Kent u die al van de homo, de dwerg en de man met de hazenlip? Renate van der Bas over lekker foute, ouderwetse humor.
- Ook basisschoolleraren kunnen best lachen om De Luizenmoeder: "Mijn collega heeft dat malle stop-met-zwaaien-licht nagemaakt en bij mij in de klas gezet."

Leonie Breebaart onderzoekt in haar column de actualiteit op filosofische wijze. Lees hier al haar columns terug.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Fans van 'De Luizenmoeder' lachen om zichzelf