Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Komt de ongebreidelde geneeskunde dan toch tot inkeer?

Opinie

Bert Keizer

Bert Keizer © Trouw
opinie

Wat heerlijk dat er altijd iets te zeuren valt. Ik weet niet veel van andere culturen, maar ik denk dat zeuren een bezigheid is waar mensen zich in elke cultuur met dezelfde intensiteit aan overgeven. 

Binnen onze stam hebben we zelfs een aantal leden die zich uitdrukkelijk afficheren als zeurpieten: columnisten. Bas Heijne is mijn favoriet. Omdat hij altijd zo scherp en meedogenloos schrijft over politiek durf ik er nooit iets over te zeggen.

Lees verder na de advertentie

Maar ik word ook wel eens bekropen door enige twijfel over de waarde van zijn diagnostiek. Ik kan maar niet geloven dat alles wat we ('we'?) na de oorlog in de wacht hebben gesleept op het gebied van maatschappelijke veiligheid nu op het punt staat om door achteloze sukkels in de afgrond te worden gekieperd omdat die sukkels wel eens willen horen hoe dat klinkt als zoiets naar beneden lazert.

Waarmee we in meta-zeuren terecht zijn gekomen: zeuren dat er niet goed gezeurd wordt. Terug naar het gewone zeuren. Over geneeskunde zeggen we al jaren dat artsen soms veel te ver gaan met behandelen. Dat vinden sommige artsen ook en toen kwamen ze met de kwetsbaarheidstest. Het idee is dat je ouderen test om te zien of ze nog wel in aanmerking komen voor een ingrijpende medische behandeling.

Het heeft geen zin om te zeggen: 'U hebt uw heup gebroken'. Ze snapt het niet.

Corinne Ellemeet van GroenLinks vond dat een goed idee en voegde eraan toe dat het niet erg was als je door deze terughoudendheid ook nog wat geld bespaarde. Waarop er onmiddellijk de andere kant op gezeurd werd: gaan we onze oudjes laten creperen omdat ze te veel geld kosten?

Ik geef u een lastig voorbeeld van mogelijke overbehandeling: mevrouw de Vries is vijfenzeventig, ze heeft vrij ernstig hartfalen, maar ook alzheimer in een zo ver gevorderd stadium dat opname in een verpleeghuis nodig werd. Ze redt het daar best als je haar maar een beetje laat rommelen. Ze ruimt graag op en schuifelt dus de hele dag rond met bestek, theedoeken, boeken, kopjes en kleding van de ene plek naar de andere.

Op een dag pakt ze het koffiekopje van mevrouw Dekker die naar haar uitvalt en haar voor 'gek wijf!' uitscheldt. Nu wordt mevrouw de Vries zo boos dat ze Dekker een klap wil geven waardoor ze uitglijdt en haar heup breekt. Zuster komt, arts komt, ambulance komt, en ze eindigt op de Eerste Hulp van het ziekenhuis. 

Nu ontrolt zich het protocol: röntgenfoto, heup gebroken, naar de OK, botstukken weer aan elkaar geschroefd en na twee dagen terug naar het verpleeghuis. Daar aangekomen kan ze niet meer lopen, zelfs niet meer staan. Ze is totaal verward. Ze is volkomen ontoegankelijk voor instructies van de verpleging of de fysiotherapeut. Het heeft geen zin om te zeggen: 'U hebt uw heup gebroken'. Ze snapt het niet. Kortom, je kunt haar niet revalideren. Ze eet en drinkt nauwelijks, is vaak angstig en gaat zienderogen achteruit. Na twee ellendige maanden overlijdt ze.

Iedereen heeft hier een rotgevoel over: allereerst haar kinderen, maar ook de arts die haar instuurde en de chirurg die haar opereerde, ze denken allemaal: 'Wat hebben we nou gedaan? Hadden we haar dit niet moeten besparen?'

Zo'n heupfractuur van een demente verpleeghuisbewoner kun je ook anders benaderen. In plaats van je te richten op de verbroken anatomie van het dijbeen kun je ook even omhoogwieken om te kijken naar wat deze ingreep bij deze mensen gewoonlijk oplevert. Dan kom je ook in een positie waarin je op goede grond kunt zeggen: dit gaan we niet doen. We geven haar goede pijnstilling en dan zien we wel hoe het verder gaat.

Meestal overlijdt zo iemand dan binnen korte tijd, maar zonder al die ellende van de ziekenhuisopname. Dat die tweede mogelijkheid goedkoper is vinden we mooi meegenomen, maar dat was niet de reden waarom ervoor werd gekozen.

Wat ik zo bijzonder vind, is dat geneeskunde, met het invoeren van zo'n kwetsbaarheidstest, tot een vorm van zelfkennis is gekomen waar ik al jaren op hoopte. Het besef dat je soms beter geen policontrole, geen nieuwe medicijnen, geen chemo, geen operatie, geen IC-opname kunt afspreken is misschien het hoogste dat je als arts kunt bereiken: weten waar de grenzen van je vak liggen.

Bert Keizer is filosoof en arts bij de Levenseindekliniek. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Deel dit artikel

Het heeft geen zin om te zeggen: 'U hebt uw heup gebroken'. Ze snapt het niet.