Commentaar

Kok, een man met natuurlijk gezag

Premier Kok in de Tweede Kamer, 2000. Beeld ANP

Met het overlijden, zaterdag, van Wim Kok is de laatste van een speciaal soort politici ons ontvallen. Kok had, al voor hij minister-president was, een natuurlijk gezag en de uitstraling van een vanzelfsprekend leiderschap dat de huidige generatie politici niet gegeven is.

Daar kan tegen worden ingebracht dat Kok groot werd in tijden die hemelsbreed verschillen met het hier en nu. De polarisatie is lang niet zo hevig geweest als nu. Hetgeen uiteraard betekent dat de taak van de huidige generatie politici bepaald niet gemakkelijk is.

In deze stelling wordt echter vergeten dat ook in de eerste jaren dat Kok leiderschap diende te tonen er sprake was van behoorlijk grote verdeeldheid. Kok werd voorzitter van de FNV toen de economie met horten en stoten tot stilstand kwam en de PvdA nog vastzat in de polarisatiestrategie van na het kabinet-Den Uyl.

Kok was wars van het conflict om het conflict. Hij toonde aan dat samenwerking met de tegenstander ook voor de eigen achterban en haar belangen profijtelijk kon zijn. Het Akkoord van Wassenaar in 1982 was een resultaat dat het Nederlandse sociaal-economische beleid voor jaren bepaalde en zowel voor werkgevers, als voor werknemers en voor Nederland als geheel veel voordelen had. Uiteindelijk, toen Kok minister-president was, werd de overlegeconomie een exportproduct dat we mede aan hem te danken hadden.

Anders dan zijn imago was Kok niet de pragmaticus die commentatoren van hem maakte. Het sociaal-democratische gedachtengoed was hem wel degelijk veel waard en was uitgangspunt voor zijn handelen als vakbondsbestuurder en als premier.

Vals gekleurd

De maatschappelijke ontwikkelingen in de jaren negentig waren, in Nederland en internationaal, echter machtiger dan Kok. In het buitenland werd zijn wel degelijk door een diepe overtuiging gevoede politiek beter herkend dan in Nederland. De aanpak van Wim Kok was voor buitenlandse regeringsleiders aanleiding ook de derde weg te gaan bewandelen.

Hier te lande werd het beeld uiteindelijk vals gekleurd door de opkomst van Fortuyn en de daarmee vrijkomende maatschappelijke onvrede. Er zat een schijnbare tegenstelling in de voorspoed in de jaren negentig en de hardnekkig blijkende gebreken in de publieke sector.

Kok was een ouderwetse sociaal-democraat in een tijd waarin het neo-liberalisme met de dag overheersender werd. Zijn karakter getrouw bestreed Kok dat neo-liberalisme niet, maar probeerde hij met die krachten samen te werken en voor beide kampen profijt te behalen.

Met zijn dood verliest Nederland een belangrijk politicus.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden