OpinieGentechniek

Knippen en plakken in de mens: wie helpt dat?

Opheffing van het verbod op embryokweek en gen-modificatie baat stellen met een kinderwens nauwelijks, aldus predikant Esther Struikmans.

Op 15 maart kan het Nederlandse publiek deelnemen aan publieksdebatten in Amsterdam over een nieuwe techniek waarmee wijzigingen kunnen worden aangebracht in de menselijke genen: Crispr-cas9. Daarnaast zijn er in 2020 maatschappelijke gesprekken over het speciaal kweken van menselijke embryo’s voor de wetenschap. Volgens sommige biowetenschappers zou dit noodzakelijk zijn om de nauwkeurigheid van de Crispr-techniek en van ivf-behandelingen te verhogen.

Mijn stelling is dat paren met vruchtbaarheidsproblemen of een erfelijk overdraagbare aandoening niet veel te winnen hebben bij het eventueel opheffen van het wettelijk verbod op embryokweek en gen-modificatie. Wie heeft er dan wél echt belang bij?

In talloze publicaties wordt er op gewezen dat er voor de Crispr-techniek vrijwel altijd alternatieven beschikbaar zijn: naast adoptie of eiceldonatie is er Pre-implantatie Genetische Diagnostiek (PGD) mogelijk. Daarmee kan worden bekeken, nog voordat een embryo in de baarmoeder wordt geplaatst, of het de erfelijke aandoening heeft. In tegenstelling tot de Crispr-techniek wordt met deze PGD geen onomkeerbare genetische wijziging aangebracht, die voortaan in alle generaties nakomelingen aanwezig zal zijn. Alleen zeer zelden zou Crispr werkelijk de enige optie zijn voor stellen met een erfelijke aandoening. In Nederland zou het dan gaan om maximaal één tot vier genetisch gemodificeerde baby’s per jaar. Maar dan zouden wel eerst vele honderden tot duizenden embryo’s speciaal gekweekt moeten worden om de techniek verder op uit te testen, die vervolgens worden vernietigd.

Een ander door biowetenschappers gehanteerd argument voor embryokweek is dat zij ivf-behandelingen effectiever willen maken door te experimenteren met heel prille embryo’s. Op dit moment zijn voor experimenten theoretisch weliswaar enorme hoeveelheden embryo’s beschikbaar – als alle ouderparen toestemming zouden geven, zou het in Nederland gaan om 95.000 restembryo’s per jaar die overblijven van alle ivf-behandelingen samen – maar die zijn vanwege hun levensduur van meer dan drie dagen reeds te oud voor dit soort experimenten.

Tegenover het bezwaar dat het on­ethisch is om menselijk leven te creëren voor instrumentele doeleinden stellen zij: “Dan zou je ook de huidige ivf-praktijk in Nederland moeten afwijzen. Want ook dáár breng je menselijke embryo’s tot stand voor je eigen doeleinden en gaat bovendien 95 procent te gronde.” Weliswaar is het oorspronkelijke doel bij ivf de geboorte van een kind, maar als je heel consequent bent, zou je ivf inderdaad uitsluitend moeten toepassen zoals nu in Duitsland gebeurt, waar de schrik van de Tweede Wereldoorlog ze nog goed in de benen zit. Daar is namelijk strikte wetgeving van kracht, juist om selectie en experimenteren op embryo’s volledig tegen te gaan. Per cyclus mogen er volgens de Duitse embryowet maximaal drie embryo’s ontstaan, die direct allemaal bij de vrouw zelf moeten worden geïmplanteerd. Er mogen dus geen losse embryo’s buiten haar lichaam ‘een eigen leven gaan leiden’. Bijvoorbeeld als experimenteer-object in een petrischaal-tje.

Zijn de ivf-behandelingen in Duitsland daardoor ook minder succesvol, als je kijkt naar het percentage doorgaande zwangerschappen per ivf-poging? Verrassend genoeg niet. Zowel in Nederland als in Duitsland ligt dat slagingspercentage rond de 20 à 25 procent.

Ik pleit er daarom voor ons hier in Nederland goed te bezinnen op de vraag wie er nu eigenlijk echt belang heeft bij gen-modificatie en embryokweek: stellen met een kinderwens, ongeboren kinderen, of toch vooral ambitieuze wetenschappers? Ik vermoed die laatstgenoemden.

Lees ook:

Sleutelen aan embryo’s? De wetenschap peinst er niet over. Maar voor hoe lang nog?

Een jaar na de affaire rond de Chinese geneticus He Jiankui rust er nog steeds een moratorium op het versleutelen van embryo’s. Terwijl wetenschap en maatschappij discussiëren, staat eenmiljardenindustrie in de startblokken.

Nieuwe gentechniek tilt de behandeling van kanker naar een hoger plan

Een nieuwe gentechniek brengt immuuntherapie als wapen tegen kanker naar een hoger plan. De verwachtingen zijn hoog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden