Klimaatontkenner of niet, elke wetenschapper moet vrij kunnen denken

Wetenschappers, studenten en belangstellenden demonstreerden vorig jaar op het Museumplein voor het behoud van vrije wetenschap. Beeld ANP

Academische vrijheid is van groot belang, schrijft docent sociale wetenschappen Werner de Gruijter. Want elk idee, hoe gek ook, kan een wetenschapper verder helpen in zijn speurtocht naar antwoorden.

Inez Flameling, docent aan de University College Roosevelt, schreef onlangs in deze krant een vlammend, paradoxaal betoog. Ze pleit voor academische vrijheid, en tegelijk vindt ze dat klimaatontkenners eigenlijk geen spreektijd mogen krijgen. Simpelweg omdat ze leugenaars zijn. Alleen de feiten, de pure feiten, tellen. Punt.

Maar wie verliest hier het contact met de werkelijkheid? Volgens mij niet alleen de klimaatontkenner, maar ook Flameling. Want geen enkel mens kan in contact staan met de ultieme 'waarheid' - ook geen wetenschappers van welke studie dan ook. Alleen een God, als die al zou bestaan, moet daartoe in staat worden geacht. Kortom, als Flameling het heeft over de 'feiten' en niets anders dan de 'feiten', is dat niets meer dan een overtuiging die toevallig vandaag de dag in de mode is.

Wetenschap is slechts een methode om in een gecontroleerde situatie een bewering te testen op voorspelbaarheid (in het geval van de natuurwetenschappen) en om mensen te begrijpen in hun context (in het geval van de geesteswetenschappen). Wetenschappers leveren ons op basis daarvan slechts overtuigingen, die weliswaar zijn gecheckt en daardoor meer waardevol kunnen zijn, maar desalniettemin overtuigingen. 

Dus niet iets mythisch. Want we zijn geen goden. We zijn mensen en die hebben nou eenmaal allerlei neigingen om onwelgevallige waarheden uit de weg te gaan. Wat nu als feit wordt bezien, kan over 100 jaar zijn weerlegd. Dichteres Maya Angelou verwoordde het probleem eens zo: "Er is een wereld van verschil tussen de feiten en de waarheid. Feiten kunnen de waarheid vertroebelen..."

Juist daarom is de academische vrijheid zo van belang. Want elk idee, hoe gek ook, al is die afkomstig van een ketterse denktraditie, kan een wetenschapper verder helpen in zijn speurtocht naar antwoorden. Een anarchistisch zoekproces dat, net zoals elk creatief proces, niet lineair verloopt of van bovenaf kan worden afgedwongen en waarin toeval een hele belangrijke rol speelt. Er is zelfs een woord voor: serendipiteit. Daar rekening mee houden, is simpelweg gezond voor het intellectuele klimaat.

Dus, Flameling, toon wat meer respect voor andermans meningen. Vrijheid betekent dat je tegen een stootje moet kunnen en durft te twijfelen. Al was het maar omdat daarin tegelijkertijd het zaad van de verbinding schuilt en het contact met de werkelijkheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden