null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Kiezers kunnen het grootste ongelijk van de wereld hebben

De kiezer heeft altijd gelijk, zeggen ze, en wie zou durven beweren dat het anders was? Het vonnis van de kiezers is per definitie de politieke werkelijkheid. Maar dat wil niet zeggen dat kiezers niet het grootste ongelijk van de wereld kunnen hebben.

Ik zou de voorbeelden overal vandaan kunnen halen, maar laten we dicht bij huis blijven en een blik werpen op dat kleine stukje aarde waar zojuist een kabinet is gevallen, of althans opgestapt, of althans vervroegd demissionair is geworden.

Etnische selectie

Onder verantwoordelijkheid van VVD-premier Mark Rutte werd de rechtsorde ernstig geschonden, wat een deftige manier was om te zeggen dat duizenden mensen de vernieling in waren gejaagd. En dat op basis van een etnische selectie die, aldus de Autoriteit Persoonsgegevens, ‘absoluut niet is toegestaan’. “Het hele systeem was op een discriminerende manier ingericht.” 

Rutte wilde eerst niet toegeven dat dit een smet op zijn premierschap vormde en zag ook geen reden om op te stappen, maar moest op die beide standpunten terugkomen toen bleek dat zijn coalitiegenoten er anders over dachten.

Gevolg van deze gang van zaken: twee zetels winst voor de VVD in de peiling van Maurice de Hond, gisteren. En op de vraag welke demissionaire ministers het lijsttrekkerschap van hun partij zouden moeten neerleggen, antwoordde 6 procent van de VVD-kiezers dat dat gold voor Rutte. En Sigrid Kaag, die part noch deel had aan de affaire? Die moet volgens 15 procent van de VVD’ers het veld ruimen.

Tovenaarskunsten

Van zoveel ongerijmdheid zou je barstende koppijn krijgen, maar het is duidelijk dat de tovenaarskunsten van Rutte volop hun werk doen. Het was zijn winnaarsideologie die de politiek de afgelopen tien jaar kleurde, hij was zelf voorzitter van de ‘ministeriële commissie fraudebestrijding’. Maar als aan het licht komt hoezeer burgers hierdoor zijn gecriminaliseerd, weet hij deemoed te ­paren aan de vaststelling dat hij ­persoonlijk ‘geen directe betrokkenheid’ had. Zijn achterban juicht: dóór met Rutte.

En toch, dat maakt het nog raadselachtiger, is het nog niet zo lang geleden dat Rutte’s tijd verstreken leek. In 2019 meldde NRC: ‘VVD’ers zijn het eens: tijdperk Rutte loopt ten einde’. De krant sprak 169 actieve partijleden – gemeenteraadsleden, wethouders, gedeputeerden – en concludeerde dat twee derde van hen vond dat het moment van ‘vernieuwing’ was aangebroken. Hij deed het uitstekend, maar zijn ‘politieke houdbaarheid’ was voorbij.

De ‘meest eensgezinde kabinetsval ever’

Wat is er sindsdien veranderd? ­Inderdaad, de coronacrisis. Die vergrootte het gewicht van het premierschap en verschafte Rutte nog meer statuur. Bovendien bleek opnieuw hoe kritiek en onvrede automatisch langs hem heen vliegt – Hugo de Jonge kan erover meepraten. Zo kwam het ook tot de ‘meest eensgezinde kabinetsval ever’, zoals De Jonge zei, ter verdunning van de pijn. Van de rol van de premier bleef steeds minder over, hijzelf sprak van ‘het falen van het gehele systeem’.

Maar ik denk dat Rutte’s doorstart aantoont dat het schandalige van het toeslagenschandaal nog niet genoeg is doorgedrongen.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden