OpiniePolitiek

Kies Eerste en Tweede Kamer voor de goede orde voortaan gelijktijdig en rechtstreeks

De Eerste Kamer heeft nu wel heel veel macht. Tijd om die enigszins in te perken, want de Tweede Kamer hoort het primaat te hebben, vindt Bert van den Braak, hoogleraar parlementaire geschiedenis in Maastricht.  

Iedere twee jaar moeten de kiezers zich kunnen uitspreken over het kabinetsbeleid en desnoods het kabinet naar huis kunnen sturen. Dat pleidooi hield Wilma Kieskamp feitelijk in haar column ‘Rutte’s oplossing voor de senaat’ (Opinie, 29 juli). Zij keerde zich daarin tegen de verlenging van de zittingsduur van de Eerste Kamer van vier naar zes jaar, waardoor politieke verschuivingen minder schoksgewijs zichtbaar worden, het voorstel dat Rutte en minister Ollongren vorige maand hebben ingediend.

Kieskamp vindt het wel acceptabel dat kiezers met één stem een oordeel moeten geven over twee totaal verschillende zaken: hoe moet mijn provincie de komende vier jaar worden bestuurd en welk oordeel is er over het zittende kabinet? Het is vreemd dat het begrip ‘primaat’ niet werd genoemd.

De veelal beleden, maar praktisch minder aanvaarde gedachte is immers dat de rechtstreeks gekozen Tweede Kamer het politieke primaat heeft. De Eerste Kamer moet, zo is de gedachte, op de kwaliteit van de wetgeving letten en wegblijven van politieke overwegingen.

Incidenteel dwarsliggende senaat

De Eerste Kamer is echter een politiek lichaam dat vrijwel alleen op politieke gronden oordeelt over wetgeving (al wordt soms terecht een slecht wetsvoorstel tegengehouden). In die zin kan de Eerste Kamer een concurrent voor de rechtstreeks gekozen Tweede Kamer zijn. Als voorbeeld: de voor vier jaar rechtstreeks gekozen Tweede Kamer was voor een wet om gemeenten te verplichten gehandicapten vrijstelling van parkeerbelasting te geven; de Eerste Kamer was daar tegen.

Nu is zo’n incidentele dwarsliggende senaat niet zo erg en soms zelfs nuttig. Maar als de indirect gekozen Eerste ­Kamer structureel het regeringsbeleid kan gaan blokkeren, dan is er toch een probleem. Dat is onwenselijk. Wat is de steun in de rechtstreeks gekozen Tweede Kamer dan nog waard?

De door het kabinet gekozen oplossing: terug naar de zesjarige periode, is erg beperkt. Minister Ollongren verwacht dat landelijke issues dan minder de provinciale verkiezingen zullen overheersen. Welnu minister, vergeet dat maar. Ook in de jaren voor 1983 was die landelijke overheersing er al.

Hoe dan wel? Kies beide Kamers altijd gelijktijdig en rechtstreeks. Dan kan in ieder geval bij de formatie rekening worden gehouden met de krachtsverhoudingen in beide Kamers. De tussentijdse ‘peiling’ vervalt. Die past niet bij een mandaat voor vier jaar.

Om te voorkomen dat er twee concurrerende Kamers komen, moet recht worden gedaan aan het primaat van de Tweede Kamer. Dat kan alleen door de stem van de nu wel heel machtige Eerste Kamer (machtiger dan in welk EU-land ook) iets te verzwakken.

Terugzendrecht

Dus vervang het absolute vetorecht door een gewogen stem. Alleen als twee derde van de Eerste Kamer tegenstemt, is het wetsvoorstel verworpen. Stemt een gewone meerderheid tegen, en is die twee derde meerderheid er niet, dan moet het wetsvoorstel teruggezonden worden naar de Tweede Kamer. Die kan dan bezwaren vanuit de senaat wegen en het wetsvoorstel eventueel aanpassen. De Tweede Kamer krijgt dan tevens het laatste woord.

Dan nog steeds kunnen wetsvoorstellen die de Eerste Kamer echt onder de maat vindt, worden tegengehouden. Het terugzendrecht doet echter beter recht aan de rol van de Eerste Kamer als bewaker van de kwaliteit.

Rechtstreekse verkiezing betekent bovendien dat we af zijn van het overschaduwen van de Statenverkiezingen door landelijke thema’s. Alleen maar winst dus: geen tussentijdse peiling meer, recht doen aan het primaat van de Tweede Kamer en zuivere verkiezingen voor Provinciale Staten. Wie kan er tegen zijn?

Lees ook:

Ruttes lelijke akkefietje met de Eerste Kamer

 Op zijn ‘to-do-lijstje staat iets waar je Rutte zelden over hoort, maar dat hem blijkbaar behoorlijk hoog zit. Hij heeft het gehad met de politieke rol van de Eerste Kamer, schrijft Wilma Kieskamp in haar column.

Politiek commentator Lex Oomkes neemt afscheid: ‘De kiezer is zijn ankers kwijt’

In zijn parlementaire jaren zag Lex Oomkes de klassieke volkspartijen verdwijnen, met fundamentele gevolgen voor de politiek. De kiezer is zijn ankers kwijt. Politici voeren een permanente campagne en verliezen hun hoofdtaak uit het oog: het maken en beoordelen van wetten.

De Eerste Kamer waagt zich aan een prachtig staaltje newspeak

Of een kabinet een steeds terugkerend probleem heeft met de Eerste Kamer, hangt uiteindelijk af van twee factoren. Heeft de coalitie, waarop het betreffende kabinet rust, een meerderheid dan wel zitten er in de senaat nog part-time politici van de coalitiepartijen die eigenwijs genoeg zijn om de partijleiding het bloed onder de nagels vandaan te halen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden