Commentaar

Kies de Eerste Kamer anders

De wijziging van de Grondwet uit 1983 was om meerdere redenen en met de kennis van nu een vergissing. Met de beste bedoelingen werd besloten voortaan de Eerste Kamer eens in de vier jaar te vernieuwen. 

Onmiddellijk als de door de kiezer nieuw samengestelde Staten in de provincies zijn geïnstalleerd, worden zij met deze wijziging van de Grondwet geacht een voltallige nieuwe Eerste Kamer samen te stellen. Tot de grondwetsherziening werd eens in de zes jaar de helft van de Eerste Kamer via een verkiezing door de leden van Provinciale Staten vernieuwd.

Niemand kon in 1983 voorzien hoe de kiezer op drift zou raken en hoe constanten in de politiek zouden verdwijnen. Ook toen waren er met enige regelmaat wisselingen in de regerende coalities. Het waren echter altijd het CDA en zijn voorgangers die een spilfunctie vervulden en dan weer naar rechts, dan weer naar links keken voor de samenstelling van een regering.

In het huidige tijdsgewricht heeft de politiek echter wél te maken met kiezers die het ene jaar hierop stemmen en het volgend jaar op een geheel andere partij. Coalities, net gevormd met het oog op een meerderheid in de Tweede Kamer, kunnen opeens te maken krijgen met een andere afweging van de kiezer, die een Eerste Kamer oplevert die politiek een andere kleur heeft.

Het kan politieke partijen in die constellatie niet verweten worden wel heel eigenaardige afwegingen te maken. Teneinde de minderheid van de coalitie in de nieuwe Eerste Kamer toch nog zo groot mogelijk te houden, stemden twee VVD-Statenleden maandag op een D66-kandidaat voor de senaat. Net als een CDA’er, die ook nog eens een collega op de ChristenUnie zag stemmen.

Het is niet voorstelbaar dat men dit op het oog had met de grondwetswijziging in 1983. De kiezer die in Groningen op het CDA stemde, zal niet bedoeld hebben dat zijn stem later op landelijk niveau gebruikt zou worden om D66 aan een extra zetel te helpen.

Zo verwordt een grondwetsherziening die mede bedoeld was om de kiezer meer invloed te geven op de samenstelling van de Eerste Kamer tot een raar circus, waarin het kortetermijnbelang van een toevallige coalitie doorslaggevend is. Vandaag coalitiegenoten en morgen weer elkaars grootste politieke tegenstanders.

Mocht de Eerste Kamer ook in de toekomst reden van bestaan hebben – de staatscommissie hervorming politiek stelsel meende in haar eindrapport dat die redenen er zijn – dan zou toch in ieder geval de frequentie van verkiezingen voor de Eerste Kamer opnieuw onder de loep genomen moeten worden. En wellicht was het ook nog niet zo gek bij elke verkiezing niet meer dan de helft van de senaat te vernieuwen.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren. Meer commentaren leest u op trouw.nl/commentaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden