Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kiem voor omwenteling ligt bij boeren

Opinie

Martijn van der Heide

© ANP
opinie

Regels gaan niet helpen om het ‘boeren mét natuur’ te stimuleren. Dat moet komen van binnenuit, meent Martijn van der Heide. En dus bij het landbouw-onderwijs. 

Natuurinclusieve landbouw, in 2013 bestond deze term nog niet. Maar nu, vijf jaar later, is er door de Nederlandse media in het eerste half jaar al meer dan 100 keer over het onderwerp geschreven. Zo’n bliksemcarrière is indrukwekkend voor iets waarvan velen niet weten wat het inhoudt. De spellingscontrole zet een rood golfje onder het woord ‘natuur­inclusieve’ en in de internetencyclopedie Wikipedia heeft ‘natuurinclusieve landbouw’ nog geen eigen lemma.

Lees verder na de advertentie

De grote fixatie op natuurinclusieve landbouw bestaat bij de gratie van het gebrek eraan: er is een disharmonie van landbouw met milieu, natuur en landschap. In de ambitie daaraan iets te doen biedt dit type landbouw een veelbelovend perspectief. Insectensterfte, biodiversiteitsverlies, landschapspijn? Door weer te gaan boeren mét natuur, in plaats van er dwars tegenin, kunnen deze problemen worden opgelost. De sombere toon over de landbouw van de afgelopen jaren maakt plaats voor een opgewekte.

We moeten weer gaan boeren mét natuur, in plaats van dwars ertegenin

Zo beschouwd spreekt er een enorme veranderingsdrang uit natuurinclusieve landbouw. Misschien is dat ook de reden dat de term vooral binnen ambtenarij en onderzoek leeft, terwijl volgens het agrarisch dagblad Boerderij ‘menig boer er met wantrouwen en scepsis tegenaan kijkt’. Daarmee ontstaat het gevaar dat het begrip natuurinclusieve landbouw nooit veel meer zal zijn dan een retorische tegemoetkoming aan duurzaamheidsdenkers en criticasters van het huidige landbouwsysteem.

Omslag

De uitdaging zit hem er dan ook in om het concept te vertalen naar de agrarische praktijk. Onderzoek laat zien dat er op dit gebied duidelijk iets in de lucht hangt; er zijn inmiddels diverse kennismakingen met natuurinclusieve landbouw (Verdieping, 10 augustus). De fundamentele vraag is echter hoe je deze ontluikende praktijkinitiatieven zo met elkaar weet te verbinden dat ze als geheel meer opleveren dan de som der delen. Oftewel: hoe je daadwerkelijk een omslag weet te realiseren.

We kunnen ons laven aan de gedachte dat hier een rol voor de overheid is weggelegd. Maar dat is geen begin van een antwoord. Wetten, subsidies en protocollen appelleren eerst en vooral aan extrinsieke motivatie: ze leggen de verantwoordelijkheid niet bij de boeren zelf neer. Meer regels helpen niet wanneer ecologisch besef bij boeren ontbreekt.

Het antwoord begint daarom bij de boeren zelf. Vraag je natuurinclusieve pioniers naar wat hen precies beweegt, dan blijken intrinsieke beweegredenen het meest bepalend te zijn. De motivatie van ‘binnenuit’ om je in te zetten voor een landbouwsysteem dat verder reikt dan nu en nut.

Kiem voor een omwenteling

Bekend is dat onderwijs en voorlichting de intrinsieke motivatie stimuleren. Hierin ligt dan ook de kiem voor een omwenteling naar een ander landbouwsysteem. De afgelopen decennia heeft het agrarisch onderricht zich vooral toegespitst op cultuurtechnische kennis – de geest van de ingenieur overheerst. Diepere beschouwingen van de dilemma’s die door een geïndustrialiseerde landbouwpraktijk van alle kanten op ons afkwamen, ontbraken. Er was geen wal van bezonnenheid die het schip van schaalvergroting en productiemaximalisatie kon keren. Terug moet het besef dat het boerenbedrijf een compromis is tussen cultuur en natuur, dat landbouw en leefomgeving onderling zijn verknoopt en wederzijds afhankelijk.

Het fundamenteel veranderen van agrarische curricula gaat niet van de ene op de andere dag. In de madrassa’s van het landbouwonderwijs – met hun jarenlange nadruk op ‘groot en meer’ – brengt dat strijd, discussie en weerstand met zich mee, zoals in elke nieuwe beweging alles nog vloeibaar is. De stroom artikelen over natuurinclusieve landbouw zal daarom nog wel even aanhouden.

Lees ook:

Zet vrijstelling van btw in voor duurzame landbouw

Om overstappen naar natuurvriendelijke methode te stimuleren moeten boeren een reële en rechtvaardige prijs krijgen voor hun producten. Dat kunnen we niet aan de markt overlaten, meent de Groningse gedeputeerde Henk Staghouwer (ChristenUnie).

De Staat van de Boer

Fipronil-eieren, het melkquotum, bijengif, mestfraude; het agrarisch bedrijf haalt de afgelopen jaren met grote regelmaat de kolommen van de krant, en vaak in negatieve zin. In de debatten die daarop volgen wordt vooral over de boer gesproken, niet mét hem. Volgens Trouw is het tijd die boer eens op te zoeken. Hoe gaat het anno 2018 met hen? Lees alles in ons dossier.

Deel dit artikel

We moeten weer gaan boeren mét natuur, in plaats van dwars ertegenin