Column

Kerstwens: bewaar ons voor de stokebrand-profeten

PVV-leider en islamtegenstander Geert Wilders uitte op 21 december in een tweet felle kritiek op politici en de media. 'Politiek en pers kunnen de rambam krijgen. Neem zelf lekker afstand van jullie lafheid en verraad van Nederland aan de islam. Sukkels', schreef Wilders. De dagen daarvoor hadden politici in de media Wilders opgeroepen afstand te nemen van gewelddadige protesten tegen asielzoekerscentra, zoals in Geldermalsen. Beeld anp

'Eerst is er strijdbaarheid, dan komt de relativering en graag ook een beetje humor,' verklaarde Cisca Dresselhuys, voormalig hoofdredacteur van het vrouwenemancipatieblad Opzij, in deze krant. 'Als laatste volgt de redelijkheid.' Een paar dagen later werden die woorden in het hoofdredactioneel commentaar instemmend aangehaald. Beiden hadden Geert Wilders ('Kom in verzet!') geen mooiere kerstwens kunnen bereiden.

Dresselhuys herhaalt in haar interview wat in de geschiedenis al vele malen is gezegd. 'Elke beweging heeft felheid nodig' - anders wordt er niets bereikt. En dus worden de zaken op de spits gedreven, de tegenstellingen aangezet en voor je het weet staan er, waar eerst een langzaam bewegende massa was, twee kampen vijandig tegenover elkaar. Voor vrouwen stond de deur in de jaren zestig op een kier, 'wij hebben er hard tegenaan geduwd om binnen te komen,' aldus Dresselhuys.

Daarmee is geen woord teveel gezegd - maar misschien wel een paar woorden te weinig. Al vanaf de Tweede Wereldoorlog was de verhouding tussen mannen en vrouwen aan het veranderen, zo wordt in historisch en sociologisch onderzoek almaar duidelijker. Ook in de 'gezapige' jaren vijftig, waarin veel meer gebeurde dan de sixties wilden toegeven.

Verkettering
Maar elke revolutie die zichzelf een pluim op de hoed wil steken heeft verkettering van het voorafgaande nodig. En dus ook verkettering van een kamp dat met die 'achterlijkheid' kan worden geïdentificeerd. In Dresselhuys' geval was duidelijk waar dat gezocht moest worden. 'Een man kan geen feminist zijn,' zegt ze lapidair.

Het is haar enige uitspraak waarmee ik van harte instem. Niet omdat ik vrouwen zo'n kwaad hart toedraag, maar omdat de wijze waarop hun emancipatie door het Dresselhuyse feminisme wordt uitgedragen geen andere keuze laat. 'Wij deden een beroep op solidariteit van mannen,' aldus Dresselhuys - maar niet zonder hen intussen héél strijdbaar uit te maken voor alles wat vies en voos was.

Ja, ik behoor tot het soort mensen dat, wanneer veranderingen wordt bepleit, graag wil weten waaróm er iets veranderd moet worden en daarover liefst gegevens en cijfers ziet. 'Typisch mannelijk' vindt Dresselhuys dat - en ik hoop voor vrouwen oprecht dat zij daarbij de plank flink misslaat. Want 'strijdbaarheid' is een loze passie zolang het verstand er geen richting aan geeft.

Sectarisme
Bij Dresselhuys komt die redelijkheid op de laatste plaats - zoals ook haar Britse voorgangsters in de suffragette-beweging - momenteel in de bioscopen zo ongeveer heilig verklaard - vol ongeduld grepen naar geweld en terreur. Daarmee verloren zij zich in een verketterend sectarisme en een scheiding der geesten die hun zaak geen goed deed. Zelfs Bertrand Russell keerde zich van hen af om zich aan te sluiten bij een groep die - anders dan het echtpaar Pankhurst - vond dat het stemrecht van arbeiders óók het strijden waard was.

De Engelse mannen kregen dat voor het eerst allemáál in 1918, één jaar later dan in Nederland; de vrouwen pas in 1928, negen jaar later dan hier, waar het er aanzienlijk vreedzamer aan toe ging. Bewijzen doet het niks, maar Dresselhuys' bewering dat zonder heftige stennis de situatie niet in beweging komt wordt er op zijn zachtst gezegd niet door onderstreept.

Ook de veranderingen die in Nederland hebben plaatsgevonden zijn waarschijnlijk veel minder te danken aan het radicale feminisme dan wat Opzij zichzelf toerekent. De scheiding der geesten die het teweeg bracht hebben de ontwikkelingen eerder bemoeilijkt dan bevorderd - en daarbij nodeloos veel conflict en leed veroorzaakt.

Relativeringsvermogen
Dat gebeurt nu eenmaal altijd wanneer strijdbaarheid (het 'enthousiasme' dat de filosoof Kant al zo vreesde in de Franse Revolutie - en dat in de 'terreur' zijn gelijk bevestigde) de overhand krijgt op de rede. Die laatste laat dan meestal net zo lang op zich wachten als het relativeringsvermogen en de humor waarop Dresselhuys zegt te hopen. Dat zijn geen deugden die ik bijzonder opvallend vind in het feminisme tot nu toe - zoals ze ook in andere strijdvaardige revolutiebewegingen plegen te schitteren door afwezigheid.

Eerder leidt hun zelfverheerlijking, die in ongeduld een bewijs van eigen deugdzaamheid ziet, tot een onbarmhartigheid waarin gecompliceerde situaties plotseling heel eenvoudig worden. Het enige parool waarnaar dan nog geluisterd wordt is 'sla erop!' - hetzij met woorden of met daden. De Italiaanse filosoof Giovanni Gentile ijkte er de uitdrukking 'atto puro' voor: vrij vertaald 'eerst doen, dan denken'. Mussolini was er danig mee in zijn sas.

Zeloten
Ik vind dat - om Karel van het Reve te citeren - niet zo'n goed idee. Zoals ik ook niet dol ben op scherpe tegenstellingen, die als enig voordeel hebben duidelijkheid te scheppen voor mensen die de werkelijkheid te ingewikkeld vinden. Steeds weer opnieuw zie je hoe in de geschiedenis veranderingsbewegingen worden geperverteerd door zeloten die het allemaal niet snel genoeg vinden gaan. En die, wanneer de rookwolken zijn opgetrokken, de gotspe debiteren dat het schaarse goed dat daarin is overgebleven uitsluitend aan hun te danken is.

Mocht ik een alternatieve kerstboodschap formuleren, dan zou ik wensen dat God ons beware voor zelfbenoemde profeten die zich pas prettig voelen als stokebrand. Die de aandrang van hun gemoed belangrijker vinden dan hun verstand - en dat ook hun aanhang inprenten. Nee, laten wij Dresselhuys even vergeten en denken aan de rambam-profeet uit het begin. En wat híj doet niet vergoelijken, wanneer het gaat om zaken die ons toevallig wél aanstaan. Wie redeloze strijdbaarheid zaait, komt nooit meer aan redelijkheid toe. Over humor heb ik het dan nog niet eens gehad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden