Opinie Wapenwedloop

Kernwapens zijn verboden, dus haal ze weg uit Volkel

Beeld Trouw

De VN is er duidelijk over: kernwapens zijn verboden. Haal ze dus weg uit Volkel, schrijft Meindert Stelling, voorzitter van het Tribunaal voor de Vrede en juridisch adviseur internationaal humanitair recht en mensenrechten.  

Acceptatie van een nieuwe generatie nucleaire raketten is een antwoord op de gevaarlijke tendensen binnen het huidige internationale systeem (Commentaar, 5 augustus). Weliswaar ‘als uiterste redmiddel’, maar toch. Maar waar redden nieuwe nucleaire raketten ons dan van? Van de bedreiging die van nucleaire wapensystemen uitgaat voor het voortbestaan van samenlevingen, van de gehele mensheid? Is de maatschappelijke discussie die decennialang is gevoerd over kernwapens vergeten? Is vergeten dat het non-proliferatieverdrag staten verplicht tot nucleaire ontwapening?

En spelen de mensonterende gevolgen van de atomaire vernietiging van Hiroshima en Nagasaki geen rol meer in de overwegingen? Mensonterende gevolgen die onmiskenbaar strijdig zijn met de normen van het humanitair oorlogsrecht. Het recht dat staten beperkingen oplegt wat betreft de militaire gewelds-middelen en -methoden die zij in een gewapend conflict kunnen gebruiken.

Begin 1980 schreef ik, als kapitein van de luchtmacht, in Trouw dat iedere militair verplicht was om opdrachten tot gebruik van kernwapens te weigeren. Dit vanwege de misdadigheid van dat geweld ingevolge het humanitair oorlogsrecht en het Genocideverdrag. In reactie daarop beweerde de toenmalige minister van defensie Scholten dat het humanitaire recht en het Genocideverdrag niet van toepassing zouden zijn op kernwapens. Daarmee ging de minister lijnrecht in tegen de betreffende verdragen en wetten. Zijn opvolger De Geus zag zich dan ook genoodzaakt afstand te nemen van die zienswijze. De Geus zegde toe een studie te laten verrichten naar de rechtmatigheid van kernwapens.

Maar de uitkomst daarvan is nooit bekendgemaakt. Men was niet in staat mijn argumentatie te weerleggen. Dit werd benadrukt doordat de minister aan mij de volkomen onrechtmatige eis stelde dat ik alle opdrachten inzake de inzet van kernwapens onvoorwaardelijk zou uitvoeren. Alsof er geen Tribunaal van Neurenberg was geweest, dat de persoonlijke verantwoordelijkheid voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid buiten twijfel had gesteld. Een persoonlijke verantwoordelijkheid die ook in de Nederlandse strafwet was neergelegd.

Atoombommen

Buiten Defensie werd de geldigheid van mijn argumentatie wel erkend. Onder andere door hoogleraar volkenrecht Kooijmans, die later lid van het Internationaal Gerechtshof zou worden.

Hij schreef dat ik gezaghebbende volkenrechtdeskundigen aan mijn zijde had. Dit werd in 1996 bevestigd, toen het Internationaal Gerechtshof uitspraak deed over het gebruik van en de dreiging met kernwapens. Het hof concludeerde dat met name de normen van het humanitair oorlogsrecht daarbij dienden te worden geëerbiedigd. Ook concludeerde het hof dat inzet van kernwapens in het algemeen onrechtmatig zou zijn.

In 2017 ging de internationale gemeenschap een stap verder. In het VN-verdrag inzake het verbod van kernwapens werd op basis van het humanitair oorlogsrecht gesteld dat iedere inzet van kernwapens onrechtmatig zou zijn. Met als logische consequentie dat in het VN-verdrag het bezit van kernwapens verboden is.

Die consequentie vloeit ook voort uit het Nederlandse strafrecht. Omdat inzet van kernwapens leidt tot ernstige misdrijven, vormen de voorbereidingen voor die inzet als zodanig reeds een misdrijf. Die misdadige voorbereidingen vinden onder meer plaats op de vliegbasis Volkel, waar atoombommen liggen opgeslagen en straaljagers zijn gestationeerd om die bommen af te werpen. De rechtsstaat vraagt erom dat de Nederlandse regering zich aan de wet gaat houden en dat het parlement daarop toeziet. 

Lees ook:

Het belang van nucleaire afschrikking lijkt juist steeds groter te worden

De dreiging van een kernoorlog is niet kleiner geworden, zeker doordat het INF-verdrag is opgezegd, schrijft Wil Verheggen, voormalig voorzitter van NVMP -Artsen voor Vrede.

Kies voor de dialoog, niet voor een nieuwe wapenwedloop

De wereld heeft niets aan een peperdure wapenwedloop, maar wel aan de bereidheid naar elkaar te luisteren, dialoog en het bedenken van oplossingen, schreef Trouw onlangs in het commentaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden