Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kan een arts zijn patiënten beter troosten als hij veel fictie leest?

Opinie

Bert Keizer

© Trouw
Column

Binnen de geneeskunde wordt er nooit over gepraat, maar aan de rand van het vak heeft iedereen het erover: hoe maak je artsen die precies evenveel deskundigheid als menselijke warmte uitstralen? 

Zelf ziek worden is een goed werkende methode, maar om voor de hand liggende redenen niet erg toepasbaar op grote schaal. Leeftijd helpt ook een beetje. Oudere artsen zijn gemiddeld iets geduldiger en hebben wat minder overspannen ideeën over wat het vak vermag. Eén ding heeft niet geholpen: de toename van het aantal vrouwen in de geneeskunde.

Lees verder na de advertentie

Wie dacht dat er met de overname van het vak door vrouwen een geheel nieuwe warmte in het doktersvak is binnengestroomd komt bedrogen uit. Ik ga er niet op promoveren, maar de eerste stelling bij mijn verzonnen proefschrift onder de uiteraard Engelse titel: ‘Women in Medicine, the oestrogenisation of the medical profession’ luidt dan ook: de meest aandoenlijke illusie onder zieken is dat een vrouwelijke dokter meer zal troosten waar een mannelijke arts meer zal scannen.

Goed, van oestrogeen komt geen artsverzachting. Over naar een andere mogelijkheid: het lezen van literatuur. Harald Merkelbach schreef in de NRC van 10 november over de ontlezing waar iedereen boven een bepaalde leeftijd het tegenwoordig over heeft. Veelal in zwaarmoedige termen, want we voelen dat er iets heel bijzonders uit het geestelijk leven van onze (achter) (klein)kinderen dreigt weg te zakken. Literatuur.

De hamvraag: als die emoties van de ander worden herkend, worden mensen daar grimmiger van, aardiger, vrijgeviger, jaloerser, agressiever?

Andermans emoties

Volgens Merkelbach leidt het lezen van literaire fictie tot een betere geestesgesteldheid. ‘Je onderdompelen in het imaginaire universum van een boek vereist dat je je verplaatst in de leefwereld van anderen.’ Een onmisbare eigenschap voor juristen, artsen, psychologen, bestuurskundigen enzovoort. Merkelbach citeert onderzoek waaruit blijkt dat proefpersonen die literaire teksten hadden gelezen beter waren in het herkennen van andermans emoties.

Daar wordt nooit aan toegevoegd wat ik toch als de hamvraag zou beschouwen: En als die emoties van de ander herkend worden, wat betekent dat voor de verdere interactie? Worden mensen daar grimmiger van, aardiger, vrijgeviger, jaloerser, agressiever? Ik denk dat het niets uitmaakt voor de verdere interactie en dat is maar goed ook, anders zou onze maatschappij door die ontlezing snel bergafwaarts gaan.

Merkelbach ziet nog meer goeds uit lezen voortkomen: ‘Boeken scherpen ook het vermogen om te reflecteren; lezen stelt je in staat om gepaste afstand te houden tot de waan van de dag.’ Ik vermoed hier een verwijzing naar populisme. Het is ontegenzeggelijk het geval dat wat wij noemen ‘het kennisniveau’ ernstig gedaald is in kringen waar het vroeger vrijwel altijd van de beste kwaliteit was.

Om een afschrikwekkend voorbeeld te noemen: in de recente biografie van Thorbecke lees je welk een onwaarschijnlijk brede en diepe kennis deze man had van geschiedenis, filosofie, economie en de klassieken. Wie tot de elite behoorde en dus een machtspositie bekleedde was vanzelfsprekend aardig thuis in geschiedenis, muziek, literatuur en misschien ook een vleugje filosofie. 

Ouwe meuk

Maar ergens na de Tweede Wereldoorlog, of na The Beatles, of na de val van De Muur, vond er een geleidelijke omwenteling plaats. Het gevolg is dat er nu heel wat juristen, artsen, psychologen, bestuurskundigen enzovoorts zijn die niet in de lach schieten bij ‘Rembrandts schilderij van de slag bij Waterloo’ of ‘Plato en route voor Canossa’. Mensen die nooit een letter van Carmiggelt of Reve zullen lezen. Die Nescio misschien nog wel te doen vinden, maar die de Havelaar als ‘ouwe meuk’ in de container gooien bij het uitruimen van de ouderlijke woning. Hun ouders lazen namelijk wel, dus daar ligt het niet aan.

Merkelbach zit met die ontlezing, en hij niet alleen. Je hebt het gevoel dat iets waardevols ten onrechte terzijde wordt geschoven en dat degenen die dat doen niet in de gaten hebben hoe ernstig het gemis is dat ze zichzelf aandoen. Trouwens, vallen we zelf niet door de mand als we de geestestoestand van de generatie die op ons volgt zo slecht doorgronden dat we met Plato, Chaucer, Vondel of Multatuli aan komen zetten? Die aanbeden fictie leerde ons toch hoe ons te verplaatsen in de ander? Nou, doe dat dan.

Want wie durft te beweren dat de omgang met populisme, immigratie, een uiteenvallend Europa, euthanasie, klimaatproblematiek, pensioenregeling, DNA-modificatie, kinderopvang, plasticafval of bio-industrie aanmerkelijk zou verbeteren als er meer fictie werd gelezen?

Bert Keizer is filosoof en arts bij de Levenseindekliniek. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen. U leest ze terug op trouw.nl/bertkeizer.

Lees ook:

Koester aandacht als medicijn

Onderzoeken laten zien dat mensen met diabetes beter af zijn als de medische begeleiding plaatsvindt door empathische professionals, schrijft columniste Welmoed Vlieger. Medemenselijkheid en zorgzaamheid doen ertoe.

Deel dit artikel

De hamvraag: als die emoties van de ander worden herkend, worden mensen daar grimmiger van, aardiger, vrijgeviger, jaloerser, agressiever?