null Beeld

ColumnStevo Akkerman

Kan best dat vwo’ers meer kennis hebben van democratie, vmbo’ers zien beter waar het om draait

Als verkiezingen het feest van de democratie zijn, dan zijn dit de toeters en de bellen. De opwinding van de campagne, de vuile streken van de tegenstanders, het eigen vuur van bondgenoten (Hugo de Jonge stemt niet op Wopke Hoekstra, Rob Jetten niet op Sigrid Kaag), het schermen met de rapportcijfers van het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving, de filmpjes vol eigen successen uit tv-debatten.

Maar hoe staat het intussen met het heugelijke feit van de democratie zelf? Het nieuws van gisteren was niet hoopgevend: de helft van de Nederlandse jongeren tussen de 12 en 14 vindt een democratisch land niet belangrijk, 35 procent van de tweedeklassers weet überhaupt niet of ze in een democratie leven.

Je zou natuurlijk kunnen zeggen dat deze cijfers vooral aantonen hoe democratisch ons land is; dit zijn nog jonge jongeren, die hebben iets anders aan hun hoofd dan coalitieverhoudingen en regeerakkoorden en blijkbaar beschouwen ze ons plezierige staatsbestel als iets vanzelfsprekends. Leefden ze in een dictatuur, dan zouden ze dat echt wel weten; vrijheid laat zich het sterkst voelen als het buiten je bereik ligt.

Toch lijkt mij de ‘gebrekkige ontwikkeling van democratische kernwaarden’ wel degelijk verontrustend, juist omdat de democratie nooit vanzelfsprekend is. In de VS was de ontmanteling ervan al in werking gezet onder Trump, in Polen, Hongarije en Turkije gaat dat proces onverminderd door en dan zwijg ik over de landen waar de democratie nooit echt voet aan de grond heeft gekregen. Democratisch denken vergt oefening, er zitten ongemakkelijke kanten aan, en het klaslokaal is de uitgelezen plek om daar ervaring mee op te doen.

Zelden bestaat er zoiets als dé volkswil

Er zit wel een rare kronkel in het verhaal van de onderzoekers. Ze constateren eerst dat vwo’ers meer kennis over democratie hebben dan vmbo’ers en vervolgen dan: “Zij (de vwo’ers) raken er als ze ouder worden steeds meer van overtuigd dat in een democratie de meerderheid mag bepalen wat er gebeurt.” Voor het geval ik het verkeerd had begrepen, voegen ze eraan toe dat de vwo’ers dus steeds minder rekening houden met minderheden. Terwijl vmbo’ers “vaak meer begrip hebben voor iemand met een andere cultuur of religie”.

Mijn conclusie: kan best zijn dat de vwo’ers meer kennis hebben, dat zal dan vast gaan over het bestaan van de verschillende staatsorganen, maar de vmbo’ers lijken beter te begrijpen waar het om draait, ook als ze minder goed weten hoe het werkt.

In sommige Facebook-reacties op het nieuwsbericht zag ik het vwo-misverstand terug: was Nederland een democratie, zei men, dan zou er per referenda geregeerd worden, zodat recht werd gedaan aan de volkswil. Maar er bestaat zelden zoiets als dé volkswil. De kracht en tegelijkertijd de opgave van de democratie is om samen te leven – zonder dictatoriaal gezag – in een land vol botsende waarheden. Daarvoor zijn niet alleen meerderheden nodig, maar ook rechten voor alle burgers, zodat niemand wordt platgewalst.

Dat, jongens en meisjes, noemen we de rechtsstaat. En pak nu allemaal je boek erbij.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden