Opinie Drones

Kaders nodig voor bewapenen van drones

Drones lijken het gebruik van geweld te vergemakkelijken. Daarom moeten er grenzen worden gesteld, aldus Wim Zwijnenburg, projectleider Humanitaire Ontwapening bij Pax.

Het opblazen van de Iraanse generaal Soleimani door een Amerikaanse Reaper-drone heeft geleid tot sterk oplopende spanningen in het Midden-Oosten. In hetzelfde weekend doodde in Libië een raket, afgevuurd door een Emirati-drone, tientallen rekruten van een door de VN erkende regering. Dit soort aanvallen neemt wereldwijd hand over hand toe, en roept vragen op over hoe drones het gebruik van geweld makkelijker maken. Ook Nederland beschikt straks over bewapenbare MQ-9 Reapers, en dat is een mogelijkheid om internationaal te pleiten voor heldere begrenzing van gebruik en export van drones.

Gewild of ongewild roept de Reaper associaties op met de Amerikaanse drone-oorlog in het Midden-Oosten en de Hoorn van Afrika. Gestart in 2002 in Jemen, gaan deze operaties tot op de dag van vandaag door in Somalië, Syrië, Jemen en Libië. Zonder enige vorm van juridische aansprakelijkheid blijven drones raketten afvuren op vermeende terroristen, waarbij ook duizenden burgerslachtoffers vallen. 

Vliegende executiemachines

De VS rekken het internationaal recht op, zodat zij hun beleid kunnen legitimeren, zonder veel duidelijkheid te geven over waarom deze personen doelwit zijn en zonder burgerslachtoffers te compenseren. Naast groeiend verzet tegen deze vliegende executiemachines in deze gebieden, leidt dit er ook toe dat de tientallen landen die over militaire drones beschikken steeds meer het Amerikaanse voorbeeld gaan volgen.

Met sterke camera’s en sensoren zien drones meer, wat kan leiden tot betere beslissingen en meer precisie. In combinatie met een steeds langere vliegduur leidt het ook tot meer opties voor aanvallen waar dat voorheen niet mogelijk was, zoals de Iraanse drone-aanvallen op Saoedi-Arabië vorig jaar lieten zien.

Het geven van rugdekking en informatieverzameling met drones heeft toegevoegde waarde. Het oorlogsrecht biedt voldoende duidelijkheid over de inzet van dodelijk geweld in reguliere oorlogssituaties. Terughoudendheid is echter nodig, omdat de praktijk laat zien dat landen met bewapende drones (zoals de VS, Israël, Groot-Brittannië en Frankrijk) bereid zijn juist dát type operaties buiten reguliere conflicten uit te voeren, die zij voorheen met andere middelen niet of nauwelijks zouden doen.

Waar liggen de grenzen? 

 Geen van deze landen is bereid aan te geven waar de grenzen liggen als het gaat om de gewapende inzet van drones in contraterrorisme-operaties. De mogelijke bewapening van Nederlandse Reaper-drones maakt dat Nederland met een helder en robuust standpunt moet komen dat ondermijning van het internationaal recht tegengaat.

Daarin moet een duidelijk juridisch kader komen over geweldsinzet op, maar ook buiten het slagveld. Dit laatste is cruciaal, omdat huidige conflicten plaats vinden in diffuse omstandigheden, vaak tegen gewapende groepen en niet tegen een traditioneel leger. Daarnaast is het ook noodzakelijk dat Nederland duidelijkheid geeft over hoe onbemenste oorlogsvoering geïntegreerd wordt in de krijgsmacht, omdat andere drones en robots in de toekomst een grotere rol gaan spelen in militaire operaties. Daarom is een visie op de vele uitdagingen die oorlog-op-afstand met zich meebrengt noodzakelijk, om zo geweldsescalatie te voorkomen.

Nederland is het zichzelf, haar militairen, de politiek én de slachtoffers van gewapende drones verplicht geweldsinzet te laten leiden door heldere begrenzing. Pax dringt er op aan deze kaders te scheppen alvorens over te gaan tot bewapening. De rapporten over drones van de Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken (2013) en van de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (2016) waren een goed begin. Het is nu aan de regering een stevige positie te bepalen. Een wereldwijd Wilde Westen met drones gaat zich eerder vroeger dan later tegen ons keren.  

Lees ook

CIA hoeft drone-aanvallen voortaan niet meer te rapporteren

Veiligheidsdiensten in de VS krijgen van president Trump steeds meer vrijheid om drone-aanvallen uit te voeren.

Amerikaanse bewapende drones jagen op terroristen in Afrika

Het aantal Amerikaanse drone-aanvallen in Somalië is de afgelopen maanden meer dan verdubbeld. Dat past bij Trumps geïntensiveerde anti-terreurstrijd in Afrika.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden