OpinieRechtsstaat

Kabinet, stop met dat rechtsstatelijk gegoochel rond de coronamaatregelen

null Beeld Anita Huisman
Beeld Anita Huisman

Keer op keer fluit een rechter het kabinet terug, omdat het juridisch stuntelt bij coronamaatregelen. Inperking van onze vrijheden hoort juridisch deugdelijk te zijn, aldus Sytse Sijbesma, student rechtsgeleerdheid en fiscaal recht in Leiden en hoofdredacteur van Up in the Sky.

Sytse Sijbesma

Bijna een week geleden oordeelde de Haagse rechtbank dat de juridische basis voor de avondklok onvoldoende is. Het duurde niet lang voordat het kabinet verschillende mogelijkheden uit de hoge hoed toverde. Eerst met ‘turbo-spoed’ in hoger beroep, een spoedwet en anders zelfs het uitroepen van de noodtoestand.

Het is niet voor het eerst dat er gegoocheld wordt met juridische bases voor de coronamaatregelen. Hoogleraar Wim Voermans, van wie ik wekelijks de colleges Staatsrecht bijwoonde, uitte met regelmaat kritiek op de onkundige juridische wijze waarop de Nederlandse staat te werk ging bij de wettelijke onderbouwing van de maatregelen. Over het conceptvoorstel van de coronawet schreef hij in juni dat het voorstel de democratische rechtsstatelijke normen ‘met voeten treedt’. In de spoedwet zou ingrijpend overheidsoptreden ‘per decreet’ mogelijk worden, zonder dat het parlement de mogelijkheid had die vergaande regels inhoudelijk mee te bepalen.

Het gerommel met wettelijke grondslagen vormt inmiddels een patroon. Op de laatste dag van 2020 oordeelde dezelfde rechtbank in Den Haag dat een deugdelijke wettelijke grondslag ontbrak voor de verplichting een negatieve PCR-test mee te nemen op terugreis naar Nederland. Hetzelfde geldt voor de mondkapjesplicht. Toen deze plicht in eerste instantie werd ingevoerd op drukke plekken in Amsterdam en Rotterdam, ontbrak wederom een formeel wettelijke basis die een schending van artikel 10 van de Grondwet zou rechtvaardigen.

Waterdicht

Geen van de coronamaatregelen kon echter op zoveel weerstand rekenen als de invoering van de avondklok. Eén ding stond in ieder geval vast, zo garandeerde een zelfverzekerd kabinet: juridisch was de invoering van de avondklok waterdicht. Hiervoor werd de 25 jaar oude Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag van stal gehaald, ondanks het feit dat de Raad van State hier zijn vraagtekens bij zette. Spoedwetgeving was volgens de minister echter geen geschikte methode.

Een paar weken later was het aan de rechtbank om over de legitimiteit te oordelen. Toen de rechter met een uitgebreide onderbouwing de argumenten van de staat echter stuk voor stuk van de hand wees, bleef een zorgvuldige reflectie wederom uit. Inmiddels waren ruim 17 miljoen Nederlanders 24 keer onrechtmatig in hun huis opgesloten. Een blamage voor een kabinet dat zo’n verdienstelijke minister op de post van Justitie heeft zitten.

Er was precies zes uur nodig om met ‘turbo-spoed’ een schorsingszitting bijeen te krijgen. De avondklok leek inmiddels meer een doel dan een middel geworden. Bij de zitting werd volledig voorbijgegaan aan het uitgebreide vonnis dat die ochtend was geveld. En dat terwijl de juridische onderbouwing van het vonnis, anders dan die voor de invoering van de avondklok, toch zeer nauwkeurig was.

Voor een vergaande inbreuk op het recht op bewegingsvrijheid en de persoonlijke levenssfeer is volgens de rechter zeer zorgvuldige besluitvorming nodig. Intussen was het kabinet al druk bezig een eerder nog ongeschikte spoedwet door het parlement te loodsen. Dergelijke haast was in de toeslagenaffaire meer op zijn plaats geweest, als u het mij vraagt.

Burgerlijke vrijheden

Anders dan u nu wellicht zou verwachten kan ik me veel maatregelen best indenken, al zie ik dagelijks in mijn eigen omgeving hoe deze het leven van studenten al een jaar lang volledig overhoop halen. Maar wat zijn wij waard als we de meest vergaande inperkingen op onze burgerlijke vrijheden in 75 jaar zonder onomstotelijke wettelijke onderbouwing accepteren? Na een jaar van incompetent juridisch gestuntel is het hoog tijd dat het kabinet zich eens gaat beraden op de juridische fundamenten en de rechtsstatelijke gevolgen van de corona-aanpak, en lering trekt uit het lesje staatsrecht dat het dinsdagochtend in de Haagse rechtbank kreeg.

Lees ook:

Slot op de nacht blijft voorlopig van kracht, maar geblunder kabinet laat krassen na

De avondklok blijft voorlopig van kracht, nadat de Eerste Kamer vrijdagavond akkoord ging met de spoedwet die de regeling een wettelijke basis geeft. Maar het juridisch gehannes van het kabinet heeft het draagvlak geen goed gedaan.

Is een pandemie een noodsituatie? Woensdag doet de rechter uitspraak over mondkapjesplicht

Samen met een bewoner van de Amsterdamse Wallen, stond Viruswaarheid maandag voor de rechter. De protestgroep wil de veiligheidsregio Amsterdam-Amstellanddwingen de tijdelijke mondkapjesplicht in de ban te doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden