null

OpinieCultuur

Juist de lockdown leerde ons de waarde van kunst

Kunst heeft niet alleen economische en pedagogische waarde. Het bepaalt de kwaliteit van ons dagelijks leven, stelt Barbara Visser, filmmaker, beeldend kunstenaar en lid van de Akademie van Kunsten.

Barbara Visser

Nog even over de kunsten. Even twijfelde ik, of ik de toekomstige bewindslieden een aanbeveling met betrekking tot de kunsten moest schrijven, en vooral hoe, want de argumenten waar politici op aanslaan zijn van een andere aard dan die ik wil inzetten: abstracties. Die lijken onbelangrijk, want in abstracties kun je niet wonen. Maar soms zijn ze toch nodig, want we rommelen af op de formatie van een nieuw kabinet dat hetzelfde is als het oude, en dat zich zal bedienen van een huishoudboekje dat als ‘een dun regeerakkoord’ wordt omschreven in plaats van een visie op de toekomst.

Er zijn genoeg praktische redenen waarom de kunsten in een nieuw kabinet onverdeelde steun zouden moeten krijgen. Maar ik ga me niet wagen aan banale argumenten waarin de grote economische opbrengst van de kunsten wordt doorgerekend. En anderen moeten maar uitleggen dat kinderen door hun verbeelding te ontwikkelen zich dingen die er nog niet zijn kunnen voorstellen, waarmee ze een snel veranderende arbeidsmarkt waar het toch allemaal om draait, met eigen ideeën tegemoet kunnen treden. Of dat ze zich met theater en literatuur leren verplaatsen in het perspectief van een ander, waardoor ze de gevolgen van bepaalde handelingen beter leren inschatten. Laat staan dat ik zou durven stellen hoe het kritisch beschouwen en verbeelden van de wereld aan de basis ligt van de democratie die wij samen proberen te zijn.

Zonder kunst moeten leven

Wie, behalve de zenuwachtig ijsberende kunstenaar zelf, heeft de Kunst (met een grote K) gemist tijdens de pandemie? Hadden we cold turkey afkickverschijnselen toen het museum dicht bleef? Maakte het tijdelijk ontberen van een live-concert onze dagen volstrekt zinloos tijdens de lockdown? Eigenlijk niet. Maar er is een groot verschil tussen tijdelijk van iets verstoken zijn en voor altijd zonder uitzonderlijke kunst verder moeten leven.

Zelf heb ik de opmerking van minister De Jonge (“Je hoeft niet naar het theater, je kunt ook thuis gewoon een dvd’tje opzetten”) als een van de weinigen in mijn vakgebied niet meteen als een belediging ervaren, maar als een bevestiging van het paradoxale feit dat de grote verwevenheid van kunst met het dagelijks leven het belang ervan aan het oog lijkt te onttrekken.

Maar wie heeft het boek geschreven waar de film of serie op die dvd op gebaseerd is? Wanneer is de muziek gecomponeerd, welke musici voerden het uit? Hoe kwamen de kostuums, decors, de dramaturgie, het licht tot stand? En al die kunst komt tot ons in huizen waarvoor door architecten (bouwkunst) is nagedacht over schaal, kleur en materialen, over het licht dat binnenvalt, over de akoestiek en het uitzicht.

De juiste vragen

Probeert u in te zien dat kunstenaars mensen zijn die jarenlang hebben gewerkt aan het scherpen van hun observatievermogen, aan het stellen van de juiste vragen, die gevoel voor kwaliteit hebben en dat zichtbaar kunnen maken.

Probeert u in te zien dat dat van enorme waarde is voor het schetsen van een interessanter perspectief dan het louter economisch vergezicht dat kabinetten in de afgelopen tijd hebben geschetst. Van dat belang zou iedereen, of hij wel of niet van kunst zegt te houden, doordrongen moeten zijn.

Dat we het zonder museum- of concertbezoek wel even uithouden, leidt soms tot de gevaarlijke conclusie dat het wel meevalt met het belang daarvan. Krijg je scheurbuik als je een jaar geen fruit eet? We lijken vergeten te zijn dat deze instellingen het meest zichtbare deel zijn van een groot en veelomvattend weefsel – nog zo’n abstractie – waarin beelden, verhalen, muziek, vormgeving en het vrije woord de kwaliteit van ons leven en onze directe omgeving bepalen.

Dat weefsel is zichtbaar én onzichtbaar verweven met ons dagelijks leven en wie wij zijn. Het is voor ons zelfs zo vanzelfsprekend dat we de slijtage pas opmerken als de gaten erin vallen.

Onze vrijheid hervinden

Tijdens de lockdown zongen we muziek die iemand gecomponeerd heeft. We observeerden de bijzondere details van de huizen in de stad die iemand bedacht en iemand anders gemaakt had. En lazen weer eens een dikke roman, we keken naar bijzondere series en films, staarden in vertwijfeling naar de strakblauwe lucht, knutselden met klei en verf, we schreven een kort verhaal of een brief.

Maar we maakten ons ook zorgen. In een wereld waarin alles stilstond, zochten we naar manieren om onze vrijheid te hervinden. En precies dát is wat kunst doet. Concreter kan het eigenlijk niet.

Lees ook:

Hoe kunst onze blik op de stedelijke ruimte vernieuwt

In de stad, zegt cultuurfilosoof Thijs Lijster, draait alles om doelmatigheid, controle en voorspelbaarheid. Het mag wel wat losser, vinden hij en een groep Amsterdamse kunstenaars. Met Welcome Stranger brengen ze speelruimte terug.

Dichte musea, lege concertzalen: Europa worstelt met de cultuurverschraling

Dichte musea, lege concertzalen. Te midden van de corona-epidemie benadrukt heel Europa hoe belangrijk de kunsten zijn. Landen trekken miljarden uit om hun cultuursector overeind te houden. Elk met een eigen plan. Maar dat voorkomt niet dat er inmiddels rode lijsten zijn met cultuurinstellingen die met ‘uitsterven’ bedreigd worden.

De cultuursector is wanhopig, waar blijft de hulp?

Het piept en kraakt door de coronacrisis in de cultuursector. In een brandbrief vragen grote instellingen om hulp voor alle kunstenaars.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden