Ombudsman

Journalistiek bedrog tegengaan begint bij het minimaliseren van risico’s

Beeld Maartje Geels

In weekblad Elsevier van 27 juni 2015 noemde redactiechef Gertjan van Schoonhoven Trouw ‘misschien wel dé expert op het gebied van nepjournalistiek’. Van Schoonhoven doelde onmiskenbaar op het bedrog van een journalist van Trouw dat in november 2014 was vastgesteld. Wegens het verzinnen van bronnen door deze journalist schrapte de krant 126 van zijn artikelen. Hij werd ontslagen. Trouw heeft in alle openheid over de affaire bericht. 

De hoon in Elsevier driekwart jaar later vond ik hierom destructief. Een krant moet tegen een plaagstoot kunnen, al is die a-collegiaal.  Dat met artikelen van de betrokken collega iets grondig mis was, stond buiten kijf. Dat gold evenzeer voor de controle op het bronnengebruik, en voor het negeren van signalen door de leiding dat daar iets mis mee zou zijn. Maar wat de leiding zeker niet naliet, was het in werking stellen van het begrip ‘transparantie’ zodra het bedrog was vastgesteld. Die transparante opstelling kreeg waardering zowel van Trouw-lezers als extern. De krant dan diskwalificeren als ‘expert in nepjournalistiek’, mist grondslag.

Ik rakel deze voor de krant pijnlijke episode op, nu zich bij enkele Belgische en Nederlandse media een soortgelijke affaire voordoet, maar nu met een sjoemelende zelfstandige journalist. Weekblad De Groene Amsterdammer onthulde dinsdag dat de Nederlandse journalist Peter Blasic plagiaat pleegde en in zijn artikelen grossierde in niet verifieerbare bronnen. Wegens plagiaat in vier van de 33 door hem aangeleverde artikelen verbrak de Belgische nieuwssite Apache al in 2014 de banden met hem. Ongestoord kon hij doorgaan met sjoemelen bij andere bladen, waaronder Elsevier, HP/De Tijd en Nieuwe Revu. Dit blad schrapte prompt 27 van zijn artikelen. Op Twitter was hoofdredacteur Jonathan Ursem gelukkig transparant: “In veel artikelen worden bronnen opgevoerd die niet te traceren zijn. We zijn daar als redactie te vrijblijvend mee omgegaan.”

Verantwoording

Het bevreemdt dat HP/De Tijd in 2017 in alle stilte honderden artikelen van Blasic heeft verwijderd, voornamelijk korte stukjes voor de website. Elsevier deed vorig jaar hetzelfde en schrapte ‘iets van twintig kleine korte stukjes’, zonder lezers te informeren, bevestigde hoofdredacteur Arendo Joustra. In Trouw voerde hij gisteren hiervoor verschillende argumenten aan. Of ze overtuigen, is de vraag. Van essentieel belang in de journalistiek is het vertrouwen van lezers in hun favoriete krant of weekblad. Wegpoetsen van journalistiek bedrog met het risico later hiervoor alsnog verantwoording te moeten afleggen, zoals enkele hoofdredacties nu overkomt, draagt niet bij aan vertrouwen. 

Sinds de affaire in 2014 voert Trouw een stringent bronnenbeleid. Verslaggevers die de straat opgaan, moeten bronnen in hun verhalen bij de leiding verantwoorden. Voor het opvoeren van anonieme bronnen golden en gelden nog strengere voorwaarden. Noem het gerust eisen. Het bracht eerst veel discussie met zich mee. Kon de redactieleiding van correspondenten verlangen dat zij uitgeputte vluchtelingen na een paar vragen ook even om hun identiteitsgegevens verzochten, zoals de ‘notitie bronnengebruik Trouw’ wil? Te gênant voor woorden, luidde aanvankelijk de kritiek. Met een iets andere journalistieke aanpak en navenante formuleringen in artikelen, zonder dat die de betrouwbaarheid van bronnen of feiten geweld aandoen, worden zulke en soortgelijke ethische dilemma’s nu doorgaans soeverein opgelost. Het went, zeg maar. 

Het aantal notities onder artikelen met anonieme bronnen waarin wordt vermeld dat namen bekend zijn bij de (hoofd)redactie, is de afgelopen periode flink in aantal gedaald. Trouw maakt eenvoudig minder en zo weinig mogelijk gebruik van anonieme bronnen. Is de krant hiermee zaligmakend? Geenszins. Morgen kan het mis gaan. Dat risico minimaliseren is inmiddels óók een substantieel deel van de journalistiek.

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma’s en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie. Reageren? Stuur een mail aan Ombudsman@trouw.nl

Lees ook:

Journalist pleegde fraude, keer op keer op keer

De Nederlandse freelance journalist Peter Blasic heeft jarenlang fraude kunnen plegen bij verschillende Nederlandse en Belgische media. Hoe kon het dat hij steeds opnieuw onderdak vond?

Trouw trekt tien procent artikelen van Ramesar in

Trouw trekt de handen af van 126 artikelen die de vorige maand ontslagen Trouw-journalist Perdiep Ramesar sinds 2007 voor de krant schreef. Omdat de bronnen in die verhalen niet zijn te traceren, is er twijfel over de betrouwbaarheid van die artikelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden