Opinie Snuifschaamte

Jongeren moesten eens weten hoe schadelijk drugs zijn voor het milieu

Als jongeren die in het weekend xtc of cocaïne gebruiken beseffen dat dit schadelijk is voor milieu en bijdraagt aan criminaliteit, zien ze er hopelijk vaker vanaf, betoogt Alex van Dongen, senior preventiewerker bij verslavingszorginstelling Novadic-Kentron.

Veel jongvolwassenen die doordeweeks gezond en verantwoord leven, gebruiken in het weekend xtc of cocaïne. Achter elke pil of lijntje schuilt echter een wereld van criminaliteit en milieuschade. Zo gaat volgens Francisco Santos Calderón (voormalig vicepresident van Colombia) voor elke gram cocaïne die wordt geproduceerd vier vierkante meter van het tropisch regenwoud verloren. En vorig jaar stelde korpschef Erik Akerboom dat drugsgebruikers onvoldoende in de gaten hebben dat ze een systeem van extreem geweld in stand houden.

Het rapport ‘De achterkant van Amsterdam’ van Pieter Tops en Jan Tromp dat deze zomer verscheen, heeft de discussie over de medeverantwoordelijkheid van drugsgebruikers opnieuw aangezwengeld. Maar heeft het zin om jongeren hierop te wijzen? Zijn zij gevoelig voor deze argumenten? De preventie­afdeling van verslavingszorginstelling Novadic-Kentron denkt van wel.

Waarom gaan jongeren alcohol, tabak of drugs gebruiken? Een belangrijke reden is de sociale norm dat bepaald gedrag acceptabel wordt gevonden. Dat geldt zonder twijfel voor alcohol: het meest sociaal geaccepteerde en tevens meest gebruikte genotmiddel. Maar ook voor xtc en cocaïne geldt dat je geen uitzondering meer bent als je ­gebruikt. Zeker in het uitgaanscircuit.

Echter, hoe stevig verankerd een sociale norm ook lijkt: normen veranderen. Bijvoorbeeld hoe we denken over roken. Dat vroeger hele treincoupés waren gereserveerd voor rokers lijkt nu vreemd, maar het besluit om de rookcoupés af te schaffen werd pas in 2003 genomen. Het is dus helemaal niet ondenkbaar dat het over tien jaar volstrekt normaal is om geen drugs te gebruiken omwille van het milieu.

Vergroeid met de autostoel

Het veranderen van gedrag gaat overigens beter als dat gedrag nog niet (lang) bestaat. Als je nog geen auto hebt en gewend bent veel met het ov te reizen of de fiets te pakken, is het besluit om dit te blijven doen een stuk gemakkelijker dan wanneer je al tientallen jaren vergroeid bent met je autostoel. Als je als jongere geen drugs gebruikt, en je vindt het belangrijk dat we met z’n allen duurzamer gaan leven, dan is informatie over de milieuschade van drugs een sterk argument om ‘nee’ tegen drugs te blijven zeggen.

Maar ook voor de huidige gebruikers kan het argument dat je met je drugsgebruik bijdraagt aan milieuschade en georganiseerde misdaad, meewegen om hiermee te stoppen. Er zullen uiteraard altijd gebruikers zijn die zich om allerlei redenen niet verantwoordelijk voelen. Mensen praten nu eenmaal hun eigen gedrag graag goed. Toch kan dit soort ­argumenten wel degelijk bijdragen aan de motivatie om te stoppen, zeker als gebruikers al andere nadelen ervaren van hun gebruik.

In dit debat wordt ook wel door sommigen betoogd dat legalisering de oplossing is voor de gevolgen van de drugsproductie. Want: geen criminele netwerken, geen illegale afvaldumpingen en geen vernietiging van het regenwoud. Dat xtc en cocaïne legaal geproduceerd zouden kunnen worden, is echter voorlopig een utopie. En zelfs als het wel zou mogen, kunnen we alleen maar gissen naar de effecten. Neemt het aantal gebruikers dan niet juist toe? Kan de prijs van een legaal geproduceerde pil concurreren met die van de illegale producenten?

Criminelen produceren voornamelijk voor het buitenland. Die afzetmarkt zal bij een binnenlandse legalisering gewoon blijven bestaan. Het is dus maar zeer de vraag of legalisering leidt tot minder criminaliteit en milieuschade.

Schaamte is nuttig

Het is goed dat politici en politie de discussie over de negatieve gevolgen van drugsgebruik hebben aangewakkerd. Veel gebruikers zijn zich waarschijnlijk niet eens bewust van de schade aan milieu en de grootschalige criminaliteit die gepaard gaan met hun drugsgebruik. Natuurlijk moeten we ervoor ­waken dat we mensen gaan veroordelen omdat zij drugs gebruiken. Er ligt nog steeds een stigma op drugsverslaving en dat stigma moeten we zeker niet versterken. Maar de vraag is of de ‘recreatieve’ gebruikers wel zo gebukt gaan onder dat stigma.

We hebben het hier meestal niet over mensen die in een vicieuze cirkel van verslaving en complexe problemen terecht zijn gekomen. We hebben het hier voornamelijk over jonge mensen, die hun leven prima op orde hebben en die gemakkelijk hun leefstijl kunnen aanpassen. Op dit moment lijkt het taboe op drugsgebruik onder deze groep gebruikers juist kleiner dan ooit tevoren. En dat is een slecht voorbeeld voor de jongste generatie.

Als preventiewerker schrik ik er af en toe van hoe er over drugsgebruik wordt gesproken, alsof iedereen het doet en het er gewoon bij hoort. Taboes werken contraproductief, maar iets meer schaamte over drugsgebruik zou niet verkeerd zijn. Als gebruiker zou je je medeverantwoordelijk mogen voelen voor de manier waarop jouw gebruik bijdraagt aan milieuschade en bikkelharde criminaliteit. Schaamte is een emotie die ook een positieve functie kan hebben: het kan ervoor zorgen dat je je gedrag aanpast. En als je dat doet, kan dat weer een bron van trots en eigenwaarde zijn en een goed voorbeeld voor de nieuwe generatie.

De sociale norm met betrekking tot recreatief drugsgebruik moet nodig bijgesteld. Voorkomen en terugdringen van gebruik zou topprioriteit moeten zijn, om zo milieuschade en drugscriminaliteit te verminderen. Daarvoor is wel meer samenwerking nodig, bijvoorbeeld van verslavingsdeskundigen met voorlichters en gemeenten.

Lees ook:

‘Nederland is een walhalla voor drugscriminelen’

Een rapport over drugscriminaliteit is vernietigend over de aanpak door de overheid. Het grote drugsgeld en zijn bazen zijn sterk genesteld in de hoofdstad.

Cocaïnehandel ‘mogelijk de winstgevendste criminele activiteit die er is’

Nederland speelt een grote rol bij de export van cocaïne. Voor criminelen is het een lucratieve business. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden