OpinieLeeftijdsdiscriminatie

Jong voor oud op de ic? Het klinkt logisch, maar het is niet terecht

Jong gaat voor oud bij een tekort aan IC-bedden?  Het klinkt logisch, maar is niet terecht, zeggen rechtswetenschappers Bart van Klink en Leon van den Broeke.

Stel, je moet als arts kiezen welke van twee patiënten het laatste vrije bed op de ic mag krijgen. Medische overwegingen geven geen uitsluitsel. Wie krijgt voorrang? Voor deze (gelukkig nog denkbeeldige) situatie bij ‘code zwart’ heeft een commissie met ethici en artsen onlangs voorgesteld het leeftijdscriterium te hanteren: jong gaat voor oud. Doet dit wel recht aan de gelijkwaardigheid van mensen die de commissie beoogt te eerbiedigen?

Volgens docent stervensbegeleiding Henk Veltkamp is het terecht dat jongeren voorrang krijgen (Trouw, 22 juni). Het gelijkheidsbeginsel zegt immers dat gelijke gevallen gelijk moeten worden behandeld, maar ongelijke gevallen ongelijk. Wij zijn van mening dat leeftijd alleen niet doorslaggevend mag zijn. Ook situationele factoren moeten in de afweging worden betrokken.

René Héman, voorzitter van artsenfederatie KNMG en mede-opsteller van het draaiboek, stelt: “De jongere generatie kan meer morele aanspraak maken op levensreddende zorg dan een oudere generatie, omdat die al meer mogelijkheden in het leven heeft gehad”. Zijn beroep op intergenerationele solidariteit klinkt redelijk. Maar kun je het leven wel zien als een optelsom van ‘mogelijkheden’?

De mens is een Zeitmangelwesen 

Dit miskent dat het leven principieel onvoltooid is. Elke levensfase, vanaf de geboorte tot de oude dag, bergt mogelijkheden voor verdere ontwikkeling in zich. Ook ouderen lopen in hun leven tegen ‘onmogelijkheden’ aan, waardoor zij zich niet volledig kunnen ontplooien. Zoals de Duitse filosoof Odo Marquard zegt, de mens is een Zeitmangelwesen en heeft dus altijd gebrek aan tijd.

Het volstaat niet om enkel te kijken naar de numerieke leeftijd; ook de levensgeschiedenis van een patiënt is van belang. Als een situationele afweging geen uitsluitsel biedt (of de tijd daartoe ontbreekt), dan blijft het principe ‘Wie het eerste komt, wie het eerste maalt’ over, waarvan minister Van Rijn voorstander is.

Veltman noemt dit ‘onrechtvaardig’ of zelfs ‘laf’. Daarmee zijn wij het niet eens. Door dit principe te hanteren, erkent de arts dat beslissingen over leven en dood moeilijk zijn en niet altijd uitputtend gerechtvaardigd kunnen worden op medische of morele gronden. Dat morele ongemak kan niet worden weggenomen met een louter mechanische toepassing van het leeftijdscriterium.

Bart van Klink is hoogleraar rechtswetenschap aan de VU; Leon van den Broeke is hoofddocent kerkrecht aan de VU en de Theologische Universiteit Kampen

Lees ook:

Jong verdient voorrang op intensive care

Politici roepen om het hardst dat leeftijd geen rol mag spelen bij selectie van patiënten op overvolle afdelingen voor intensive care. Maar van leeftijdsdiscriminatie is geen sprake, schrijft Henk Veltkamp.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden