Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Jodendom en christendom waren meer dan een doorgeefluik

Opinie

Bert van der Spek

In het christelijke zondvloedverhaal speelt ethiek een hoofdrol, anders dan in de Mesopotamische voorgangers. Houtsnede uit 1483 van de Ark van Noach, afkomstig uit de Bijbel van Anton Koberger uit 1483. © University of Edinburgh / Creative Commons 2.0
Opinie

De uitdrukking 'Joods-christelijk' is inderdaad problematisch. Maar wie die term bestrijdt met de bewering dat jodendom en christendom helemaal niets aan de cultuur hebben toegevoegd, slaat door naar het andere uiterste, betoogt Bert van der Spek, emeritus hoogleraar oude geschiedenis aan de Vrije Universiteit.

De term 'joods-christelijke samenleving' is een rare uitdrukking, vooral als je bedenkt hoe christelijk Europa de Joden heeft onderdrukt en vervolgd. En natuurlijk zijn er ook andere en latere invloeden en ideologieën van belang in onze samenleving, zoals C. Verhoef terecht stelt in een opiniebijdrage voor Trouw.

Lees verder na de advertentie
Elke antropoloog en historicus kan aantonen dat doorgeefluiken überhaupt niet bestaan

En het is waar dat de Bijbel veel ontleend heeft aan de wereld waarin hij geschreven is. Dat kan ook niet anders. Dat geldt voor alle geschriften. Verhoef slaat echter door als hij stelt: "Jodendom en christendom zijn niet meer dan een doorgeefluik geweest."

Elke antropoloog en historicus kan aantonen dat doorgeefluiken überhaupt niet bestaan. Beïnvloeding is altijd een proces van adaptatie en toevoeging. De scheppingsverhalen in Genesis verraden inderdaad iets van de invloed van Mesopotamië. Het is echter geen slaafse overname. Integendeel.

Ethiek

In het Mesopotamische wereldbeeld waren hemel, aarde en hemellichamen goden. Het scheppingsverhaal in het Bijbelboek Genesis zet hier een belangrijke stap in de secularisering van het wereldbeeld: er is maar één God en hemel, zon, maan en aarde zijn maar dingen die geschapen zijn. In het Mesopotamische zondvloedverhaal speelt ethiek geen enkele rol; in de Bijbel is dit het hoofdthema.

Het Nieuwe Testament is ontstaan in het Romeinse rijk en natuurlijk is er invloed merkbaar. Maar er is ook debat. Volgens goed Grieks en Romeins gebruik heeft weldadigheid vooral ten doel de weldoener in het zonnetje te zetten met standbeelden en ereplaatsen in het theater. Jezus roept op wel te doen in het verborgene en gaat expliciet tegen de ijdelheid van de weldoeners te keer.

Ik bestrijd ook dat ethische waarden universeel en van alle tijden zijn. In de antieke godsdiensten speelde ethiek nauwelijks een rol. Goden waren in de oudheid onberekenbare machten die je met offers en tempels tevreden moest zien te houden. Ook het oude Israël kende offers, maar Bijbelpassages zoals Jesaja 1:11-17 en Amos 5:21-14 laten zien dat God geen behoefte heeft aan schijnheilige offers.

Volgens Romeinse zeden kon een politicus pas een triomftocht krijgen als hij tenminste 5000 mensen had gedood. In het wereldbeeld van Al Qaida en IS is weinig plaats voor compassie. Zelfs voorvechters van de 'Verlichting' in Frankrijk hebben duizenden moorden op 'niet-verlichte' mensen op hun geweten.

Lees ook

- 'Joods-christelijk' bestaat niet, de moraal komt uit andere culturen



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Elke antropoloog en historicus kan aantonen dat doorgeefluiken überhaupt niet bestaan