null Beeld
Beeld

ColumnIrene van Staveren

Je zou denken dat zonnepanelen niet aan te slepen zijn, maar nee: we halen kolen uit de VS

Nog geen jaar geleden was de gasprijs zo laag dat oliebedrijven geen moeite deden om nieuwe gasvelden aan te boren. Het loonde niet. Dat betekende dat we meer ­afhankelijk werden van Russisch gas. Want Poetin blijft wel leveren, gas is een succesvol Russisch exportproduct. En door de Europese afhankelijkheid daarvan ook nog eens een mooi machtsmiddel voor het Kremlin.

Nu is de gasprijs in korte tijd opeens zeven keer zo hoog geworden en spint Rusland garen bij de wereldmarktprijs voor gas. Tegelijk zou je verwachten dat de hoge gasprijs een cadeautje is voor de Green Deal die Europa nastreeft. Want hoe duurder fossiele energie, des te goedkoper duurzame energie. Zonne- en windenergie worden zo financieel steeds aantrekkelijker.

Je zou dus verwachten dat de windturbines en zonnepanelen op dit moment niet aan te slepen zijn en dat duizenden huishoudens nu snel een warmtepomp en zonnepanelen aanschaffen. Zo zou de hoge gasprijs een boost kunnen geven aan het omschakelen naar groene energie.

Helaas zien we juist het tegenovergestelde gebeuren: omdat gas zo duur is, gaan de Nederlandse en andere Europese energiecentrales weer volop steenkool stoken. Want kolen worden relatief steeds goedkoper. Als gevolg hiervan daalt de CO2-uitstoot deze winter waarschijnlijk niet.

Er zijn zelfs heel wat huishoudens die nu houtkachels aanschaffen

De gasprijs doet het dus nooit goed. Als hij laag is, blijft het Europese gas in de grond zitten en kopen we meer gas van Poetin die volop blijft oppompen en verkopen. Als de gasprijs hoog is, importeren we kolen uit de Verenigde Staten, maar die grondstof stoot nog meer CO2 uit dan gas.

De CO2-heffing bovenop de gasprijs, door het Europese emissiehandelssysteem, is eindelijk flink gestegen, wat als prikkel bedoeld is om over te schakelen op duurzame energie. Maar op de korte termijn leidt ook dat alleen maar tot kolenimport en meer CO2-­uitstoot, niet minder. Er zijn zelfs heel wat huishoudens die nu houtkachels en open haarden aanschaffen om zo de verwarming een paar graden lager te kunnen zetten door hout te gaan stoken.

En ook dat draagt bij aan meer en niet minder CO2-uitstoot en geeft daarnaast in dichtbebouwde gebieden overlast door fijnstof. Kortom, de zegen die de hoge gasprijs zou moeten zijn voor het klimaat, blijkt op korte termijn eerder een vloek.

Als er dan toch subsidie wordt gegeven, dan graag voor duurzame investeringen

Hoe komen we hieruit? We zouden het prijs­mechanisme kunnen inzetten om kolenimport duurder te maken. De EU heeft al plannen om milieuonvriendelijke importen zwaar te gaan belasten. Maar ja, dan wordt energie deze winter wel heel erg duur. De Nederlandse regering heeft beloofd om de hogere energierekening te compenseren, maar dat wordt dan wel een dure grap.

Als alternatief kunnen we denken aan meer subsidies voor het isoleren van huizen en extra subsidie voor mensen die dat zelf doen en op korte termijn. En meer subsidie voor de aanschaf van zonnepanelen op het eigen dak en voor bedrijven die hun daken beschikbaar stellen voor zonnepanelen voor bewoners van appartementen, die geen eigen dak hebben.

Want als er dan toch subsidie wordt gegeven, dan graag voor duurzame investeringen in plaats van voor Russisch gas en Amerikaanse kolen.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden