Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Je kunt het referendum niet afschieten omdat Nederland een keer de plank misslaat

Home

Joop van Holsteyn

© anp

Er klonk opluchting in door, zelfs enig triomfantalisme. 'Pas op de plaats met referenda', kopte het redactionele commentaar. De krant is er niet rouwig om dat het referendum in Nederland een dubbele slag is toegebracht. Joop van Holsteyn van het instituut voor Politieke Wetenschap van de universiteit Leiden wijst op de gebrekkige onderbouwing van dit standpunt. 

In één week tijd de acceptatie van het Associatieverdrag tussen EU en Oekraïne ondanks een negatieve uitspraak in een adviserend referendum, plus het feitelijke afschieten van een wetsvoorstel om te komen tot een correctief referendum. Hoogtijdagen voor tegenstanders van het referendum!

Lees verder na de advertentie
Een hoogst opmerkelijk standpunt, dat zich bar weinig gelegen laat liggen aan de werkelijkheid om ons heen

Ik gun eenieder zijn feestje bij het vieren van deze gewonnen slagen in de in deze krant voortdurende strijd tegen dit instrument van democratische inspraak en besluitvorming. Maar de overwinning zou aanzienlijk meer glans hebben, als de tegen het referendum ingebrachte argumenten steekhoudend zouden zijn. Dat zijn ze niet. Ik wijs op twee aspecten, het ene praktisch, het andere principieel.

Fundamenteel

Het meest fundamentele bezwaar tegen het referendum, zeker in een bindende variant ervan, is dat hiermee spanning en strijd ontstaan met de vertegenwoordigende democratie. Volgens de krant, zoals immers verwoord in het redactionele commentaar, is het referendum daarmee 'niet te verenigen'. Dat is een hoogst opmerkelijk standpunt, dat zich bar weinig gelegen laat liggen aan de werkelijkheid om ons heen. 

Er zijn tenslotte tal van gerespecteerde vertegenwoordigende democratieën waarin het referendum een gevestigde plaats heeft. Is het werkelijk zo slecht gesteld met de democratie in landen als Denemarken en Ierland, Europese landen waar met enige regelmaat een referendum wordt gehouden? 

Voor wat het waard is: op de democratieranglijst voor 2016 van de toch behoudende 'The Economist' staat Nederland op de twaalfde plaats. Dat is keurig, op een ranglijst die 167 landen telt en wordt afgesloten door Noord-Korea. Maar met die positie moet Nederland Ierland en Denemarken met een gedeelde zesde en vijfde plaats voor laten gaan. Het land waarin de democratie allang bezweken had moeten zijn onder het referendum, Zwitserland, staat trouwens op plek acht.

Principieel

Een principieel punt is, ten tweede, dat bij de vraag naar het al dan niet passen van het referendum in of bij de vertegenwoordigende democratie, te makkelijk wordt aangenomen of gesuggereerd dat die democratievorm superieur zou zijn. Dat is aanvechtbaar.

Akkoord, historische omstandigheden en ontwikkelingen hebben ertoe geleid, dat de vertegenwoordigende democratie zich tot dominante variant heeft ontwikkeld. Dat mag echter niet leiden tot de gelijkstelling van deze praktijk met de fundamentele democratische norm.

Onhandig kind Nederland slaat zich een keer op de vingers. Moeten we dan de hamer verbieden?

Volgens die norm zou de zeggenschap van het volk toch heus verder dienen te gaan dan het eens in de zoveel jaar kiezen van een beperkte groep volksvertegenwoordigers, uit een iets ruimere, maar nog altijd relatief beperkte en homogene groep van maatschappelijk geprivilegieerden. Er is misschien niets op tegen om dit in essentie aristocratische element te wensen of zelfs te koesteren in dit stelsel, maar zeg niet dat daarmee het democratische ideaal wordt vormgegeven. Dat is misleidend, bij beter weten leugenachtig.

De krant heeft gelijk als gewezen wordt op de ongelukkige inzet en hantering van het meest recente, overigens slechts adviserende referendum in Nederland. Maar om vervolgens dat democratische instrument van inspraak en besluitvorming maar weer weg te bergen gaat te ver. Moet de hamer worden verwijderd uit de democratische gereedschapskist als het kind Nederland, onbekend ermee en daardoor onhandig bij het gebruik, zichzelf een keer op de duim slaat? Dat zou al te drastisch zijn.

Deel dit artikel

Een hoogst opmerkelijk standpunt, dat zich bar weinig gelegen laat liggen aan de werkelijkheid om ons heen

Onhandig kind Nederland slaat zich een keer op de vingers. Moeten we dan de hamer verbieden?