Opinie Apologetiek

Je hebt Gods toestemming niet nodig voor een moreel leven

Het idee dat we de hard bevochte vrijheden van tegenwoordig te danken hebben aan religie is absurd, aldus historicus Kaj Brens.

Apologetiek – of het verdedigen van het (christelijke) geloof – is terug van nooit weggeweest. Nederlandse christenen, zoals de Theoloog des Vaderlands Stefan Paas, zien hun keuze voor het geloof in het grotendeels geseculariseerde Westen als rebels en tegendraads. Dat kerk en moskee wereldwijd lang de dienst hebben uitgemaakt – en dat nog steeds doen – wordt vaak gemakshalve genegeerd. Maar ook steeds meer seculieren en ­ongelovigen voelen zich genoodzaakt het op te nemen voor het christendom. Neem de publicatiereeks van Yvonne Zonderop in De Groene ­Amsterdammer en haar vorig jaar ­verschenen boek ­‘Ongelofelijk’.

Dit keer was de beurt aan Trouw-­columnist Welmoed Vlieger (de Ver­dieping, 24 september). Dat anti-­theïsten en secularisten het christendom – en religie in het algemeen – associëren met onvrijheid en intolerantie is volgens haar een misvatting. Historici hebben toch keer op keer bewezen dat alle waarden die wij koesteren – vrijheid, gelijkheid, democratie, verdraagzaamheid, secularisme, liberalisme, mensenrechten en compassie – niet denkbaar zouden zijn zonder onze gedeelde christelijke geschiedenis. Zelfs ­atheïsme is in essentie een christelijk concept.

Deuterono­mium

Afgezien van het feit dat de afwezigheid van een geloof in God even oud is als de mensheid zelf en dus geen christelijke toestemming vereist, hoe zit het precies met die andere waarden die Vlieger aanhaalt? Kunnen gelijkheid, verdraagzaamheid en compassie enkel bestaan in een christelijke context? De barmhartige Samaritaan die een gewonde reiziger op de weg naar Jericho hielp, terwijl de priester hem voor dood achterliet, toonde mededogen en had hier geen christelijke geboden voor ­nodig. De gulden regel – dat je anderen moet behandelen op de manier waarop jijzelf behandeld wilt worden – is onder meer terug te vinden in de filosofie van Confucius, lang voordat het christendom concepten als naastenliefde en barmhartigheid kon opeisen. Zelfs ­onder bepaalde diersoorten zijn rudimentaire vormen van empathie en compassie te vinden. Hebben zij dit  geleerd in Leviticus en Deuterono­mium?

Dan vrijheid. Het idee dat we de zo hard bevochten vrijheden van tegenwoordig te danken hebben aan religie is zo absurd dat het grenst aan het lachwekkende. Overal ter wereld is (en was) religie juist het obstakel op de weg naar vrijheid. Van vrouwenemancipatie, vrije partnerkeuze, seksuele vrijheid, gewetensvrijheid, de vrijheid van ­meningsuiting en de mogelijkheid je religie te verlaten; telkens weer stonden de religieuzen, met onmiskenbare steun van de kerk, aan de verkeerde kant van deze sociale, politieke en ­morele vraagstukken. Het klopt dat veel abolitionisten hun strijd tegen de trans-Atlantische slavernij baseerden op de Bijbel, maar dat deden hun tegenstanders ook (‘Deo vindice’ was het offi­ciële motto van de Confederatie). Daarnaast, het werd tijd dat christenen zich keerden tegen deze barbaarse praktijk, nadat kerk en gemeenschap die eeuwenlang met ­gevouwen armen hadden getolereerd.

Het kan niemand verbazen dat de meest confessionele landen op aarde de minste vrijheid, democratie en ­tolerantie kennen. Omgekeerd hebben de meest geseculariseerde landen deze waarden juist hoog in het vaandel staan. Als je als weldenkende 21ste-­eeuwer wilt geloven in het idee dat we God, de Bijbel of het christendom nodig hebben voor een ethisch verantwoorde samenleving is dat jouw vrijheid. Maar ik blijf altijd op mijn ­hoede voor hen die beweren dat je Gods toestemming ­nodig heb voor een ­moreel leven.

Lees ook:

Vrijheid hoort wel degelijk bij religie

Tegen sommige misvattingen is vrijwel geen kruid gewassen. Een daarvan is dat onze belangrijkste liberale waarden voortkomen uit de Verlichting en bevochten zijn op het christendom.

Kan een monnik ons de les lezen over de liefde?

De benedictijner monnik Thomas Quartier schreef een boek over de liefde, waarin het woord seksualiteit niet voorkomt. ‘Het lijkt altijd alleen maar daarover te gaan, maar er is ook een diepere spirituele laag.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden