null Beeld

ColumnJames Kennedy

Jaloersmakend, die Nederlandse democratie

Koester de politieke versnippering van Nederland. Achttien partijen in het parlement? ­Impasse bij de kabinetsformatie? Geen probleem.

Ik waardeer het om in een land te wonen waar het parlement de ­diversiteit van het electoraat weerspiegelt en waar partijen met elkaar moeten samenwerken om te kunnen regeren. En hoewel deze formatie lang duurt, blijft het land in de tussentijd een ­redelijk functionerende democratie. We weten dat ze er op termijn samen uit zullen komen. Dat is jaloersmakend als je uit een land komt waar het slecht gaat met de democratie, zoals de VS.

In Amerika gaat deze week veel aandacht naar de pogingen om het stemmen moeilijker te maken. De parlementen van veertien staten, alle geleid door Republikeinen, hebben voorstellen ingediend met als doel om de ‘integriteit’ van de verkiezingen te waarborgen, door briefstemmen aan banden te leggen, meer voorwaarden te stellen aan het registeren van kiezers, sommige vormen van stemmen onmogelijk te maken (vanuit de auto of via dropboxen), strenger toezicht op identiteitsbewijzen, meer ruimte voor rechters om verkiezingsuitslagen nietig te verklaren, partijgebonden leden meer bevoegd­heden te bieden om ‘verdachte’ zaken te onderzoeken en ambtenaren streng te straffen indien ze per abuis de regels overtreden.

Is de democratie in de VS in gevaar?

Deze ontwikkelingen zijn ­aanleiding geweest voor honderd vooraanstaande Amerikaanse ­wetenschappers, vooral politicologen, om te waarschuwen dat de democratie in de VS in gevaar is. Maar is dat zo? En zo ja, waar ligt het probleem?

Het is de vraag hoe gevaarlijk deze maatregelen eigenlijk zijn. De voorstanders wijzen erop dat de meeste Europese landen ook strenge voorwaarden stellen aan kiezers die hun stem uitbrengen. Stemmen in een stemlokaal met een door de overheid uitgegeven identiteitsbewijs is vaak de regel en er zijn ook maatregelen genomen om fraude te voorkomen. Ik vind de barrières die overheden soms opwerpen om te kunnen stemmen zelf te hoog, maar je kunt niet zeggen dat de democratische rechtsstaten van Europa daarmee in de problemen komen.

Het is ook de vraag of de maatregelen in de Amerikaanse staten verschil zullen maken in de verkiezingsuitslag. Republikeinen hopen misschien dat zij daardoor naar verhouding meer stemmen zullen krijgen, maar het afschaffen van briefstemmen kan ook juist oudere Republikeinse stemmers belemmeren of Democratische kiezers mobiliseren.

Nepprobleem

Het gaat me niet zozeer om de uitkomsten van dit ­politieke debat, maar om de achterliggende motivatie. Deze maatregelen zijn genomen omdat Donald Trump blijft beweren dat de verkiezingen van hem gestolen zijn, ook al is die bewering onzin. Zo geven Republikeinse politieke leiders blijk van trouw aan hem.

Ze willen aan hun eigen achterban bewijzen dat ze een groot nepprobleem hebben opgelost, zodat hun kiezers er op kunnen vertrouwen dat het bij de volgende verkiezingen beter zal gaan. En daarnaast hopen ze dat deze maatregelen ervoor kunnen zorgen dat die andere partij de volgende keer geen verkiezingsoverwinning behaald.

Ontstellend is vooral dat deze pogingen een geschiedenis doen herleven waarin witte stemmers de toegang tot de stembus vooral voor zichzelf willen houden. Het is al erg genoeg dat zwarte kiezers nu in sommige staten al langer moeten wachten bij de stembus dan witte kiezers vanwege de ­onevenwichtige verdeling van stembureaus.

Stammenstrijd

Deze strategie komt voort uit een tweepartijenstelsel waarin het denkbaar en mogelijk is om (op staatsniveau) eeuwig aan de macht te blijven. Zolang er sprake is van een stammenstrijd tussen twee partijen zal het niet lukken om het stemrecht in Amerika goed te regelen, omdat de partijen niet uit de loopgraven komen en er geen compromis gesloten kan worden.

Ik weet dat ook versnippering de democratie kan ondermijnen. Je wil geen vier verkiezingen in twee jaar tijd zoals in Israël, en je wil ook geen Belgische toestanden. En natuurlijk is het moeilijker om een coalitie te smeden van vijf partijen dan van slechts twee. Maar ook dat lijkt me beter voor de democratie dan een bittere stammenstrijd om de absolute macht.

James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving. Lees hier meer columns van James Kennedy.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden