Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Is het werkelijk aan ons om die tienduizenden Papoea's te leren hoe dat moet, mens-zijn?

Opinie

Bert Keizer

Bert Keizer © Trouw
Column

Bij 'Jinek' vertelde Floortje Dessing over haar bezoek aan Jorieke en Floris, twee Nederlandse artsen die in Papoea-Nieuw-Guinea werken. 

Nederland stuurt al vele jaren artsen naar landen waar ze het geneeskundig nog niet erg op de rit hebben. Vroeger heetten ze tropenarts, tegenwoordig arts internationale gezondheidszorg. In de uitzending zag je de bekende beelden uit warme landen: een man maait het gras met een machete - juichende kinderen aan de rivieroever - zingende vrouwen in een kerk - vrouwen op de markt die met grote bladeren de vliegen weg wuiven bij hun koopwaar.

Lees verder na de advertentie

Floortje vertelde dat ze het een zwaar land vond. Veel ongedierte, ratten, slangen, enzovoorts. Maar ze vond het ook cultureel zwaar. Het is er erg onveilig. Je kunt eigenlijk in het donker niet je huis uit. Veel dronken mannen die elkaar gretig bevechten, veel huiselijk geweld. Mannen slaan hun vrouwen. De cameraman kreeg per ongeluk een akelig tafereel in beeld, waarin een man zijn zwangere vrouw met een keiharde dreun in haar gezicht tegen de grond slaat, waarna hij haar met een stok verder te lijf wil gaan.

Het heeft voor een vrouw weinig zin om mishandeling aan te geven omdat de man zal zeggen: het is mijn vrouw

Op dat moment houdt het filmen op, omdat de cameraman er tussen gesprongen is. Een begrijpelijke reflex, maar je vraagt je af wat die vrouw daar later voor heeft moeten betalen. Het heeft voor een vrouw weinig zin om mishandeling aan te geven omdat de man zal zeggen: het is mijn vrouw en tegen betaling van een redelijke vergoeding gaat hij vrijuit. Er is een cultuur van straffeloosheid. Er is nauwelijks politie of zoiets als een rechterlijke macht. Floris zegt dan ook: "Mensen weten niet dat het strafbaar is dat je je vrouw slaat." Een kernachtige uitspraak waarin een hele wereld van misverstanden is samengebald.

Onzinnig beeld

De twee artsen bij wie Floortje op bezoek is zorgen voor 50.000 mensen in een gebied dat net zo groot is als Nederland, met een infrastructuur zoals hier in Nederland hadden ten tijde van de Batavieren. Dat wil zeggen dat mensen als ze iets ernstigs hebben, meestal dagen in een boot onderweg zijn voordat ze het ziekenhuisje bereiken. Vanwege die afstanden is de conditie van de binnenkomende zieken vaak allerberoerdst. De artsen hebben weinig medicijnen, maar er is wel elektriciteit.

Als je het zo schetst dan ontstaat er een onzinnig beeld van een woest kolkende oceaan van ellende waartegen twee Nederlandse artsen ten strijde trekken. Eva Jinek riep lichtelijk wanhopig uit: "Ik vind het verpletterend dat ze nog overeind staan die twee."

Wat ook sprak uit de beelden was dat het leegroven van het land in volle gang is. Gigantische houtzagerijen vermalen de tropische wouden. Oliemaatschappijen draaien op volle toeren en hebben een goed uitgerust ziekenhuis waar de twee artsen wel een beroep op kunnen doen. Het is bijna ongelooflijk dat ze erin slagen een jongen met een spijker in zijn hoofd te laten ophalen met een helikopter zodat hij in dat ziekenhuis geopereerd kan worden.

Er wonen al tienduizenden jaren mensen in Pa­poea-Nieuw-Gui­nea. Hebben die al die tijd niet in de gaten gehad hoe dat moet, mens-zijn?

Mens-zijn

Als kijker werd ik bekropen door moedeloosheid. De vraag die je nooit goed kunt beantwoorden is of de huidige ellende (die ik net opsomde) ontstaat uit de invasie van 'het Westen'? Of dat het er al vele eeuwen ellendig is, maar dat er nu een camera op staat.

Er wonen al tienduizenden jaren mensen in Papoea-Nieuw-Guinea. Hebben die al die tijd niet in de gaten gehad hoe dat moet, mens-zijn? En gaan 'wij' erin slagen om ze bij de les te krijgen? Ik moest denken aan wat Levi-Strauss schreef over het lot van al die nietsvermoedende volkeren waar 'wij' zo nodig op af moesten: 'Ondanks de enorme afstanden en de tussenkomst van allerlei personen, via dikwijls uitermate bizarre wegen, zijn zij verpletterd door de ontwikkeling van de Europese beschaving, dat fenomeen dat voor een wijdverbreid en onschuldig deel van de mensheid een monsterlijke en onbegrijpelijke ramp betekent.' Hij schreef dit in 'Het trieste der Tropen' in 1955.

Floortje riep: "Je moet natuurlijk niet zeggen: daar zijn de Westerse mensen weer die komen redden." Wat moet je dan zeggen? Daar zijn de Westerse mensen die de misère die ze veroorzaken komen indammen? Het meest ontmoedigend is de constatering dat het niets uitmaakt wat je er over zegt.

Bert Keizer is filosoof en arts bij de Levenseindekliniek. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen. Lees hier al zijn columns terug.

Deel dit artikel

Het heeft voor een vrouw weinig zin om mishandeling aan te geven omdat de man zal zeggen: het is mijn vrouw

Er wonen al tienduizenden jaren mensen in Pa­poea-Nieuw-Gui­nea. Hebben die al die tijd niet in de gaten gehad hoe dat moet, mens-zijn?