OpinieTaal

Is er bij ‘geen beginnen aan’ geen begin mogelijk of geen einde?

Heel veel lezers hebben meegepuzzeld op de analyse van de constructie ‘Er is geen denken aan dat ik zal reageren’. Hartelijk dank daarvoor! Ik had op alles wel iets aan te merken, maar dat heb ik op mijn eigen gedachten ook, dus dat is eerder een teken dat het nuttige en zinvolle reacties waren.

Een lezer suggereerde dat er in de constructie een soort ‘beginbetekenis’ zat. Als ergens geen denken aan is, dan houdt dat in dat er niet aan begonnen zal worden. Daar zit iets in, er is inderdaad een soort verwantschap tussen ‘Er is geen beginnen aan’ en ‘Er is geen denken aan’. Toch faalt die gedachte op de zin ‘Er is geen doorkomen aan’, want dat zeg je nu juist doorgaans als je al begonnen bent en je ziet er geen einde meer aan. Gaat het dus misschien over een soort wanhoop dat het einde onbereikbaar is? Als je nog niet met iets begonnen bent, en je verwacht geen goed einde is het logisch dat je er ook niet aan wilt beginnen.

Sterke onwenselijkheid en onmogelijkheid

Ik had verondersteld dat er een modale betekenis in de constructie zou zitten. Modaliteit gaat over waarschijnlijkheid (van onmogelijk tot noodzakelijk) of wenselijkheid (van getolereerd tot gewenst, of van toegestaan tot verplicht). ‘Er is geen denken aan’ gaat over sterke onwenselijkheid, en ‘Er is geen beginnen aan’ en ‘Er is geen doorkomen aan’ is meer onmogelijkheid.

Er lijkt een natuurlijke relatie te bestaan tussen die twee soorten modaliteit en die begin- of eindbetekenis. Onwenselijkheid zoomt meer in op het begin. Je begint liever niet aan iets wat je niet wil. Onmogelijkheid aan de andere kant lijkt meer te gaan over de onbereikbaarheid van de voltooiing. Iets wat onmogelijk is, daar kun je wel aan beginnen, maar dat gaat aan het eind niet lukken.

Het zou dus heel goed kunnen dat die begin- of eindbetekenis in feite een gevolg is van (of zelfs een argument voor) de modale betekenis.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden