OmbudsmanEdwin Kreulen

Is empathie met Jacob Luitjens de taak van Trouw?

null Beeld

In de podcast ‘De schrik van Roden’ geeft Trouw een genuanceerd beeld van een oud-NSB’er. Geïnspireerd door een nazi-jager, maar houd afstand tot deze bron.

Edwin Kreulen

De kwestie

Ga op zoek naar oud-NSB’er Jacob Luitjens en zoek uit of hij afstand heeft genomen van de nazisympathieën uit zijn jeugd. Die opdracht van Jack Kooistra, na de oorlog een nazi-jager, is de rode lijn in de podcast De Schrik van Roden. De Trouw-redacteur die hem maakt, zelf twintiger, ontdekt na vele gesprekken dat niet alle misdaden die oud-Rodenaar Luitjens worden aangewreven, ook door Kooistra, bewezen zijn. De zaak trok diepe sporen, ook in Luitjens familie, zegt Jack Kooistra: na een publicatie van hemzelf over Jacob ‘pleegde een nichtje zelfmoord’, hij vertelt ook hoe.

De podcast wordt een spannende zoektocht naar Luitjens, die als hij nog leeft nu 102 jaar zou moeten zijn. De vraag of hij afstand deed van zijn naziverleden, zal geen eenvoudige blijken om antwoord op te krijgen. Als de redacteur de voormalige nazi-jager Jack vertelt hoe Luitjens nooit meer terug naar zijn familie in Canada heeft kunnen gaan, toont die mededogen met iemand die al zo lang werd gestraft, ook al deed hij verschrikkelijke dingen. In de slotwoorden toont de redacteur ook zelf mededogen voor de ervaringen van Luitjens nadat die zijn straf uitzat. Eind december verschijnt in de krant een interview met de redacteur, waarin hij ook vertelt over zijn begrip voor Luitjens, al koos die de verkeerde kant.

De standpunten

De meeste lezers zijn enthousiast over deze zoektocht naar nuance en loven de integriteit van de maker. Enkelen, onder wie een van de geïnterviewde oud-journalisten, vindt dat de maker te ver gaat met begrip tonen voor de oud-NSB’er: daar zijn diens daden nog steeds te erg voor en dat is een klap in het gezicht van de slachtoffers.

Een familielid van Luitjens looft ook de podcast, maar noemt het een misser dat nazi-jager Jack onweersproken kan zeggen dat de zelfdoding in de familie het directe gevolg is van zijn publicatie over Jacob. Dit klopt volgens haar niet en dit had de redactie moeten nagaan. Ook noemt ze het pijnlijk dat precies wordt verteld hoe de zelfdoding werd uitgevoerd.

Het is niet gebruikelijk dat de journalist ook zelf zijn mening geeft over zijn onderwerp, beaamt de redacteur en podcastmaker. “In een artikel voor de krant had ik dat niet gedaan. In een podcast past dat beter als stijlfiguur. Ik heb laten zien dat de zaak niet zo zwart-wit is, dat er slechte kanten waren maar ook reden voor medelijden met Luitjens nu. Daarmee sluit ik de podcast af. Dat is geen scherpe mening, ik probeerde vooral de luisteraar zelf te laten oordelen.”

De redacteur werkte samen met een eindredacteur van buiten de krant, die veel weet van podcasts maken, en liet zijn materiaal beluisteren aan een van de adjunct-hoofdredacteuren. Was de vraag ‘heeft Luitjens afstand gedaan van zijn naziverleden’ niet te algemeen of te groot om een antwoord te krijgen? Dat niet, denkt de redacteur, maar wellicht was ‘had hij spijt van wat hij destijds heeft gedaan’ passender geweest.

Over de zelfdoding van de nicht zegt de redacteur dat hij die opnam omdat het illustreert hoe heftig deze zaak was, ook voor de familie van Luitjens. Dat gold ook voor de manier waarop het gebeurde. Wel had ook hij het gevoel dat de nazi-jager deze gebeurtenis iets te sterk naar zich toetrok. “Daarvan had ik in de voice-over iets meer afstand moeten nemen.”

Het oordeel

Journalistiek levert deze podcast drie lessen op. De eerste twee: houd meer afstand tot geïnterviewden en werk nauwer samen met de redactie, met een collega-redacteur of eindredacteur. De vraag van de voormalige nazi-jager ‘doet Luitjens afstand van zijn nazi-standpunt’ is een mooi beginpunt, maar bedenk tijdens de productie welke journalistieke vragen de meeste kans maken. En het is prachtig om af te sluiten met de mildere houding van deze Jack, maar vraag je af of het als journalist je taak is om dit gevoelen expliciet te ondersteunen. Je hebt al de nuance laten zien en wilt de luisteraar zelf laten oordelen. Neem ook inderdaad afstand van Jacks versie van de zelfdoding van Luitjens nicht, en laat de manier waarop achterwege, zoals gebruikelijk in de krant.

De derde les: dit is voor herhaling vatbaar. Met bovenstaande kanttekeningen is deze podcast een prachtige zoektocht binnen thema’s als oorlog, beeldvorming en compassie, waarbij de luisteraar kundig wordt meegenomen op weg naar de nuance waar een krant als Trouw voor wil staan.

Edwin Kreulen schrijft wekelijks een column als ombudsman van Trouw. Eerdere afleveringen vindt u hier. Wilt u hem een kwestie voorleggen? Mail dan naar ombudsman@trouw.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden