OmbudsmanEdwin Kreulen

Is de krant wel onafhankelijk als de koers lijkt op die van het RIVM?

Waarom meldt Trouw vooral de corona-inzichten van het RIVM en komen critici minder aan het woord, vragen lezers zich af. Die critici houden de redactie meer bezig dan de lezers vermoeden. Laat hen dat dan ook merken.

De kwestie

In deze coronatijd beschrijft Trouw regelmatig de aanbevelingen van het RIVM, zoals het volhouden van de anderhalvemetersamenleving. Op 12 juni interviewt de wetenschapsredacteur de RIVM-medewerker verantwoordelijk voor de berekeningen van het instituut. Die waarschuwt dat burgers niet te laks moeten worden, en spreekt de vrees uit dat de besmettingsgraad weer oploopt. Twee weken daarvoor beschreef deze wetenschapsredacteur een alternatieve theorie voor de pandemie, waarin wordt gesteld dat minuscule speekseldeeltjes oftewel aerosolen bijdragen aan de besmettingsgolf. Twee experts zien daarvoor weinig bewijs.

Afgelopen zaterdag plaatste de krant een grafiek waaruit blijkt dat dit jaar beduidend meer mensen overleden dan in ‘2017 en 2019’.

De standpunten

Verschillende lezers vinden dat de krant te veel de lijn van het RIVM volgt. De theorie van de aerosolen komt van onder anderen opiniemaker Maurice de Hond, die vraagtekens zet bij het nut van anderhalve meter afstand en besmettingsgevaar in de buitenlucht. Waarom komt hij niet aan het woord, of de initiatiefnemers van viruswaanzin.nl, die per kort geding de noodmaatregelen bestrijden? Meerdere lezers vragen zich af of de krant onafhankelijk is. Voor ‘staatspropaganda’ willen zij geen krant. Een lezer wijst erop dat de besmettingsgraad nog steeds laag ligt, anders dan de RIVM-man in de krant zei.

De wetenschapsredacteur stelt dat hij standpunten over corona en besmettingsgevaar, ook als ze van het RIVM komen, voorlegt aan zijn netwerk van virologen en andere experts. Die zijn unaniem uitgesproken negatief over de ‘alternatieve theorieën’. “In die verklaringen zitten grote gaten, aannames die niet kloppen. Als je daaraan al aandacht zou besteden, ben je vooral dat aan het uitleggen.” In de wetenschap wordt onderzoek opgeschreven, gecontroleerd door collega’s en dan in vaktijdschriften gepubliceerd. De theorie van onder anderen Maurice de Hond is zo ver niet. “Hij onttrekt zich aan dit debat.” 

Ook al zien de lezers het niet, de wetenschapsredacteur heeft al flink wat uren zitten in het controleren van allerlei coronaverklaringen. “Het is een nieuw virus en er duiken steeds nieuwe inzichten op, die na een tijd ook weer onderuit gehaald kunnen worden.” Dat geldt niet voor de huidige maatregelen, zegt de redacteur. De besmettingsgraad mag nu nog laag liggen, over twee weken weten we pas het effect van wat er nu gebeurt – daar gingen de RIVM-zorgen over.

Het idee dat de krant de coronapaniek te zwaar aanzet speelt ongetwijfeld mee bij de lezersopmerkingen over de grafiek met extra sterfgevallen. Daarin lijkt 2018, het jaar dat er ook een zware griep was die juist veel doden eiste, weggelaten. Dat komt echter doordat per ongeluk bij het lijntje ‘2018’ het verkeerde jaartal ‘2020’ is geplaatst, legt de binnenlandredacteur uit die het stuk schreef dat hierbij staat. In de internetversie is dat direct aangepast. Deze redacteur meldt met zijn directe collega’s te broeden op een manier om mensen aan het woord te laten die andere verklaringen hebben dan het RIVM.

Oordeel

De redactie doet haar werk door alles voor te leggen aan onafhankelijke experts en door daarbij vooral te kijken naar virologen, die zijn hierin het meest geschoold. Dat dit meer steun lijkt op te leveren voor de RIVM-lijn dan voor de alternatieven, is geen vooropgezet plan. Critici als Maurice de Hond mogen elders een podium krijgen, de Trouwredactie maakt een eigen afweging. Suggereren dat er meer ‘evenwicht’ moet komen zou een verkeerde indruk geven: er zijn niet twee gelijkwaardige standpunten.

Het foute jaartal in de besproken grafiek heeft met vooringenomenheid niets te maken. Sterker nog: de correcte grafiek laat zien dat ook het zware griepjaar 2018 veel minder doden eiste dan dit jaar. Een bevestiging voor de ernst van de situatie. Deze correctie had behalve de website ook de krant moeten halen.

De noodmaatregelen hebben grote invloed op de privésfeer van burgers en op de economie. Het is begrijpelijk dat lezers zich afvragen of critici van het RIVM niet een punt hebben. Dat de redactie hiernaar kijkt, gebeurt tot nu toe buiten het oog van de lezer. Het zou goed zijn als die van dit werk meer merkt en wanneer het plan wordt uitgevoerd om de critici ruimer aan het woord te laten. Een krant is voor feiten en bewijs, maar ook voor onderwerpen die mensen bezighouden.

Heeft u zelf een vraag of kwestie? Mail naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:

‘Met harde aanpak virus is 123 miljard te besparen’

Als Nederland actiever dan nu het coronavirus bestrijdt, scheelt dat de komende twee jaar 123 miljard euro. 

Het is juist opvallend hoe de media nuchter over het coronavirus berichten

Trouw jaagt de lezer in de aanloop naar de pandemie nauwelijks onnodige angst aan, oordeelde de Ombudsman. Respect voor het RIVM wijst op gevoel voor de publieke taak van de krant. Maar journalistiek vergt ook aandacht voor tegenstemmen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden