Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Is acute hersenschade echt onomkeerbaar?

Opinie

Bert Keizer

Amerikaanse onderzoekers slaagden er in om in varkensbreinen vier uur na overlijden een voedende vloeistof (‘kunstbloed’) rond te pompen met als resultaat enige herleving van neuronale activiteit. Links: de hersenen van een varken dat al een aantal uur dood is. Rechts tonen de dode varkenshersenen activiteit nadat ze kunstbloed toegediend hebben gekregen. © AP
Column

In de NRC van 18 april stond een bericht over de stoffelijke resten van Leonardo da Vinci. Hij stierf in 1519 in Amboise en werd ergens binnen de muren van het koninklijk kasteel begraven, maar niemand weet precies waar. 

In de negentiende eeuw ging men op zoek naar zijn beenderen. Er werd een geraamte gevonden met een opvallend grote schedel en men dacht meteen: dat zal ’m zijn want had hij niet een enorm brein? Heerlijk, dat soort denken over hersenen. De wiskundeknobbel zit daar ook ergens, en de talenknobbel natuurlijk.

Lees verder na de advertentie

Als ik zeg ‘dat soort denken over hersenen’ dan bedoel ik de komische variant op de veronderstelling dat ons geestelijk leven in het brein zit. In grove zin klopt dat wel. Niemand denkt dat duizeligheid, verdriet, kiespijn of taalvermogen in je grote teen zitten, omdat schade aan die teen geen gevolgen heeft voor die geestelijke toestanden. Terwijl schade aan de hersenen al te duidelijke gevolgen heeft voor ons voelen, denken, bewegen en praten. 

Hersenwetenschappers staan zo positief in de belangstelling juist omdat ze lijken af te dalen naar de enige echte bron van wat ons tot mensen maakt. Hun studieobject is zo basaal dat de onderzoeker die daar iets steekhoudends over weet te vermelden in één klap alle andere onderzoekers het zwijgen op zou kunnen leggen.

Tot nog toe is dat niet gebeurd en dat komt denk ik omdat er nog niemand in geslaagd is het verband duidelijk te maken tussen neuronen en gevoelens, stof en geest, lichaam en ziel. Nee, Lamme, Swaab, Scheltens en de vele anderen werkzaam in deze branche zijn daar nog niet eens in de buurt.

Zwart-wit dood

In dezelfde krant stond nog meer nieuws over het brein. Amerikaanse onderzoekers slaagden er in om in varkensbreinen vier uur (!) na overlijden een voedende vloeistof (‘kunstbloed’) rond te pompen met als resultaat enige herleving van neuronale activiteit. Dat is schokkend, want we dachten dat hersencellen al na enkele minuten zonder bloedtoevoer onherroepelijk beschadigd werden. Dick Swaab hierover: “Het hele idee dat hersencellen al na vier minuten onherstelbaar kapot zijn, klopt niet. Zelfs als wij materiaal tien uur na overlijden binnenkrijgen, kunnen wij in plakjes hersenweefsel de cellen nog eindeloos doorkweken.” Swaab wijt de schade na een doorbloedingsstoornis aan de zwelling van de vaatwanden van minuscule bloedvaten. Wellicht dat dit ‘kunstbloed’ daarop kan aangrijpen.

De Vlaamse neuroloog Steven Laureys ziet nog veel diepere gevolgen. “Het brein is dus niet zo weerloos als we dachten. Het laat zien dat de vraag wanneer iemand overleden is niet zo zwart-wit is. Dat zal van invloed kunnen zijn op beslissingen rondom reanimatie en orgaandonatie.” Nou waren we al een tijdje van die zwart-witdood af, voegt Laureys er aan toe. De mogelijkheid om te beademen betekende een nooit meer te herstellen vervaging van het begrip ‘dood’. Laureys neemt wel een erg grote sprong naar de toekomst als hij zegt dat dit ‘kunstbloed’ ‘de boeken gaat herschrijven’ maar we zijn een stuk minder zeker over de onomkeerbaarheid van acute hersenschade door een doorbloedingsstoornis.

Alzheimer

Ten slotte de rubriek ‘ander nieuws’. U hebt mij mogelijk weleens horen beweren dat er niets maar dan ook helemaal niets is dat helpt tegen alzheimer. Dat er zelfs niets gloort aan de horizon. Helaas kan ik dat hernieuwd bevestigen. Een mogelijke oorzaak van alzheimer is de stapeling van amyloid in de hersenen. Philip Scheltens, hoogleraar neurologie aan de VU en directeur van het Alzheimercentrum aldaar, had het er laatst nog over bij ‘Pauw’. Hij is betrokken bij amyloidopruiming als mogelijke aanpak van alzheimer. 

In The New England Journal of Medi­cine verscheen het bericht dat het verminderen van de hoeveelheid amyloid door het gebruik van verubecestat als gevolg had dat de proefpersonen harder achteruitgingen dan de controlegroep. Ook nam het volume van de hippocampus (een belangrijke hersenstructuur betrokken bij het geheugen) meer af in de behandelde groep. Conclusie: de reductie van amyloid in de hersenen levert niks op. Het zou wel leuk zijn als ‘Pauw’ ook daar, samen met Scheltens, aandacht aan zou besteden. Er is niets beschamends in onderzoek waar niks uit komt. Maar wel effe melden graag.

Bert Keizer is filosoof en arts bij de Levenseindekliniek. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen. U leest ze terug op trouw.nl/bertkeizer.

Deel dit artikel